Người & đất quê hương

19/08/2023 lúc 16:57

34 - Lê Đăng Lĩnh (phó bảng) sau đổi tên là: Lê Đăng Trinh: Người xã Bích La, huyện Đăng Xương (nay thuộc Triệu Phong). Thi Hương khoa Canh Ngọ, Tự Đức thứ 23 (1870). Đậu phó bảng khoa Ất Hợi, Tự Đức thứ 28 (1875) năm 26 tuổi. Làm quan tới chức Tham Tri Bộ Binh, sung quản lính thị vệ.

19/08/2023 lúc 16:57

C





uối năm 1946 theo kế hoạch của Tỉnh ủy, việc chuẩn bị đón một cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp đã được vạch ra, trong đó có một việc là Tỉnh và các Huyện phải tìm cho mình một số căn cứ vững chắc để cuối cùng rút lui. Đó phải là chổ tương đối ổn định nhằm tạo điều kiện giữ được liên lạc giữa Tỉnh, Huyện và xã đảm bảo sự chỉ đạo được thông suốt liên tục. Căn cứ đó gọi là Chiến khu hay là An toàn khu. Vị trí của các căn cứ này là hướng vào các vùng cao, dân cư thưa thớt, đường đi lại khó khăn trở ngại cho việc di động quân của địch lúc đi càn vây ráp.v.v…và thuận lợi cho việc tránh né của ta.

19/08/2023 lúc 16:57

T





ôi cúi đầu tạ ơn trời đất cho được sống lâu hơn để dẫn dắt những kỷ niệm này sang chào thế kỷ mới. Chắc chắn loài người không lặp lại. Khoa học khảo cổ có sử dụng đến biện pháp tân kỳ nhất cũng chẳng tìm ra. Chúng tôi có chọn gì vào đất đâu. Chúng tôi gửi vào trái tim con người. Một tiếng đàn, giọng hát,. Một câu văn, một câu thơ. Người ngồi nghe say đắm ở Đá Nỗi, ở Cùa giờ đã khuất dạng gần hết vào hư vô. Người đẻ ra câu thơ, giọng đàn cũng đã lần lượt tìm về nơi thiên cổ. Phần còn lại trên giấy trắng mực đen là cái xác, là biên lai của một thời. Sau mùa bắp ấy ở Ba Lòng còn lại một phần tư thế kỷ chiến tranh khốc liệt. Còn là nửa thế kỷ tiếp theo dày đặc cam go. Con sông ở đầu nguồn, bãi đất đã dầm dề mưa lũ.

19/08/2023 lúc 16:57

V





ậy là rốt cuộc, sau 45 năm đằng đẵng, tôi cũng đã có được dịp cùng các anh chị trong Hội Văn nghệ tỉnh và Tòa soạn tạp chí Cửa Việt đặt chân tới làng biển Cương Gián, thăm quê hương và viếng nơi an nghỉ của bạn thơ cũ Dương Tường. Buổi chiều hôm ấy, thời tiết dường cũng chiều người, nắng nhẹ và gió nồm hây hẩy đưa xe chúng tôi đi qua đường làng quanh co, lên xuống, thỉnh thoảng bị cắt ngang bởi những dòng khe cạn, nhưng lại đầy bóng râm bạch đàn và dương liễu, giữa vùng đất cát thuộc xã Trung Giang, phía Nam hạ lưu sông Bến Hải. Biết gia đình anh không có ai còn lại ở làng, cô Dương Hồng Thám - hướng dẫn viên trong đoàn - nhờ người cháu gọi anh bằng chú thúc bá là chị Dương Thị Tùng dẫn dắt chúng tôi đi thẳng ra động cát xóm Đông, nơi đặt phần mộ của anh.

19/08/2023 lúc 16:57

(Sắp xếp theo bảng chữ cái, theo họ và tên)
1 - Cao Danh Trí (cử nhân) - còn có tên là: Cao Duy Hiền; người xã Thủy Ba Hạ, huyện Minh Linh (nay thuộc Do Linh). Thi Hương khoa Tân Dậu, Tự Đức thứ tư (1851) tại trường Thừa Thiên. Làm quan tới chức Bố Chánh.
2 - Cao Duy Ninh (cử nhân): người xã Thủy Ba Hạ, huyện Minh Linh (nay thuộc Do Linh). Thi Hương khoa Ất Mão, Tự Đức thứ tám (1855).

19/08/2023 lúc 16:57

N





gay chiều hôm 12.7.1965 (vào lúc 14 giờ) anh Lê Chưởng đến thăm nhà tôi, chính thức “phổ biến nhiệm vụ” cho tôi. Anh Chưởng vừa làm thủ trưởng, vừa là bà con đằng bên vợ với tôi tức chị Lê Thị Diệu Muội. Chị là con bà bác bên ngoại tôi. Vợ tôi có cho biết cách đây mấy hôm, chị Muội có đến thăm động viên mẹ con em vè trao số tiền bồi dưỡng đi B của anh. Gặp tôi, anh Chưởng nói gọn: “Mình đề nghị Cục Cán bộ gọi cậu về làm thư kí cho mình đi B vào Trị Thiên quê ta đó. Đoàn đã chuẩn bị xong xuôi cả, kế hoạch dự định ngày mai (13.7.1965) xuất phát.

19/08/2023 lúc 16:57

Vôi được tôi từ vỏ hến nên ở Quảng Trị những ngôi làng làm nghề vôi thường ở gần làng làm nghề cào hến. Ví dụ như ở đầu nguồn sông Thạch Hãn có lò vôi Phường Hến, bên cạnh sân bay Ái Tử. Ở phía tây chợ Đông Hà, từ ngã tư Sòng lên khoảng 6 km có làng vôi Phổ Lại. Sở dĩ người ta biết chọn ngôi làng này để khảo sát, vì ngoài việc làm vôi ra còn có liên quan đến nhiều nghề thủ công khác.

19/08/2023 lúc 16:57

T





rong bài phát biểu của đồng chí Phạm Văn Đồng, nguyên cố vấn BCH Trung ương Đảng, nhân dịp kỷ niệm lần thứ 65 ngày thành lập Đảng (3.2.1930 - 3.2.1995) có nói: "Sự kiện quan trọng bậc nhất được viết bằng chữ vàng chói lọi và cuộc cách mạng tháng Tám (1945) đưa đến sự ra đời của nước Việt Nam mới - nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Đây là cái mốc đánh dấu sự quá độ từ chế độ áp bức, bốc lột trong cả lịch sử nước ta chuyển sang một chế độ hoàn toàn khác, một chế độ mới chưa có ở nước ta và nhiều nước. (1)

19/08/2023 lúc 16:57

L.T.S: Nửa thế kỷ trước. Phối hợp hoạt động với quân nhân Việt Bắc qua Chiến thắng biên giới lẫy lừng, tiêu diệt mấy binh đoàn cơ động của quân xâm lược Pháp, đập tan mưu đồ của chúng bao vây phong tỏa đất nước ta, mùa hè năm 1950 trên đất Quảng Trị và Nam Quảng Bình đã diễn ra chiến dịch Phan Đình Phùng. Trung đoàn 95, trung đoàn chủ lực của tỉnh Quảng Trị được giao nhiệm vụ chủ công. Cùng phối hợp có trung đoàn 18  Quảng Bình và nhiều đơn vị bộ đội địa phương, dân quân du kích. Nhân dân Quảng Trị đã hết lòng tham gia chiến  đấu và phục vụ chiến dịch.





C





hiến dịch mang tên Phan Đình Phùng là một chiến thắng vang dội của quân dân Quảng Trị dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Phân khu ủy và Bộ chỉ huy Phân khu Bình Trị Thiên trong cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp xâm lược.
Tạp chí Cửa Việt trích đăng dưới đây một số trang sổ tay - nhật ký của nhà báo Phan Quang, đặc phái viên báo Cứu quốc Liên khu 4, hành quân theo chiến dịch.
...16.6.1950 – Ngày cuối cùng trước khi ra trận
Đến nơi nghỉ, đã có ngọn đèn con thắp sáng và nồi nước chè đun sẵn. Lại có cả rá khoai lang nữa chứ. Nền nhà quét sạch sẽ, đã trải sẵn phên liếp cho anh em nằm, Bà mẹ lụm đụm dậy đón bộ đội.
Các trung đội trưởng đã dẫn cán bộ tiểu đội đi xem nơi phục kích từ chập tối. Tôi không ngủ, ngồi chờ họ trở về. Hỏi một tiểu đội trưởng nhiệm vụ tiểu đội anh. Anh đáp: “Xung phong, phải xung phong rất mạnh bởi địch có ưu thế về địa vật hơn ta. Xung phong không tích cực thì có thể nguy với chúng”. Anh em có người hơi băn khoăn về địa điểm giấu quân của mình. Tiểu đội trưởng thanh nói: “Nhiệm vụ của chúng tôi là phải chiếm được đồi cao, anh ạ. Chỗ ấy trong tầm pháo, mỗi lần công phá nó đi là nó bắn dọn đường, ở đấy hiện còn vết ca nông lỗ chỗ, cứ cách 15-20 mét một quả”. Tiểu đội trưởng Tâm, vết viên đạn xuyên qua tay lần trước ở đường số 9 nay đã teo miệng sẹo lại: “Anh muốn coi (trận đánh) thì cứ đứng chỗ tiểu đội chúng tôi bố trí là nhìn rõ hơn đâu hết” - “Cũng không bằng chỗ tiểu đội tôi”, một anh khác cãi. - “Cảnh bộ đội xung phong đẹp lắm, anh ạ. .......
 

19/08/2023 lúc 16:57

T





rung tuần tháng 4.1999, tôi gặp anh Phan Thanh Toàn ở khối 2 thị trấn Nghi Xuân. Được biết anh là lính cũ đại đội 18 - trung đoàn 24 - sư 304 "cú đấm thép" của Bộ. Các anh vừa kỷ niệm ngày 10.4.1968 ngày nhập ngũ của gần 200 thanh niên, học sinh Nghi Xuân từng chiến đấu ở mặt trận B5. Tôi hỏi anh về những trận đánh đã diễn ra ở làng Vây, Khe Sanh, Tà Cơn, Lao Bảo, Đường 9, Nam Lào, Cửa Việt,… bám trụ vùng trắng Quảng Trị "một tấc không đi một ly không rời" góp phần đập tan hàng rào điện tử Mácnamara và cuộc hành quân Lam Sơn 719 của Mỹ - Ngụy; chung sức đồng lòng cùng miền Nam rực lửa về những người lính cụ Hồ ở B5 cùng đồng bào đồng chí hành quân đến đại thắng mùa xuân 30.4.1975. 

19/08/2023 lúc 16:57

G





iữa những khuôn mặt trí thức yêu nước Việt Nam cuối thế kỷ XIX, Nguyễn Lộ Trạch hiện ra như một ngôi sao sáng bên cạnh ngôi sao khuê tỏa rực - Nhà canh tân Nguyễn Trường Tộ. Những trí thức đương thời dường như không thể không biết đến Nguyễn Lộ Trạch với những bản điều trần đầy tâm huyết của ông. Tấm lòng ưu thời mẫn thế của ông trước sự an nguy của dân tộc đã làm xúc động bao tâm hồn và khơi thông tư tưởng duy tân tự cường cho biết bao chí sĩ. Nhà yêu nước Phan Bội Châu đã tưng bày tỏ: ''Cụ Nguyễn Thượng Hiền (Mai Sơn) sau khi đọc bài phú Bái thạch vi huynh của tôi rất lấy làm thích… Cụ đưa cho tôi xem tập văn của Nguyễn Lộ Trạch. Tôi được đọc tập "Thiên hạ đại thế luận" và bắt đầu hiểu biết ít nhiều mầm mống tư tưởng hiện đại"(1)

19/08/2023 lúc 16:57

Tháng 4 năm 1949, Trung đoàn bộ 95 đóng ở Khe Cau chiến khu Ba Lòng. Sáng tinh mơ tôi ra bờ sông Thạch Hãn để tập thể dục. Nhìn xuôi phía Đá Nổi thấy hai tốp sáu người đi lên. Ba người đi đầu cao, gầy, mặc rất gọn gàng, đầu đội nón lá, lưng đeo ba lô nhẹ, vai mang xà cốt có cái khăn mặt ở quai...

19/08/2023 lúc 16:57

Bây giờ thì chuyện bắt cọp hay bất cứ loài thú rừng nào tương tự đều đã bị cấm kỵ nghiêm ngặt. Từ lâu, ít ra cũng từ trước cuộc kháng chiến chống Pháp làng Thủy Ba không ai làm nghề săn bắt cọp nữa. Sự việc chỉ còn trong dư âm

19/08/2023 lúc 16:57

Trong cuộc đời mỗi người, từ lúc biết suy nghĩ đến khi xế bóng về chiều ai lại chẳng có những kỷ niệm để rồi suốt đời không bao giờ quên được. Có những kỷ niệm tha thiết, sâu thẳm tận cõi lòng. Và có những kỷ niệm êm đềm lặng lẽ. Không nhớ đến thì thôi khi nhớ đến thì cả một chuỗi dài năm tháng quá khứ hiện về...

19/08/2023 lúc 16:57

Nửa thế kỷ đã trôi qua, đất nước đã trải qua bao chặng đường lịch sử hào hùng, nhưng những ngày Cách mạng Tháng Tám luôn luôn là những ngày tháng không bao giờ quên vì đó là những ngày tháng vĩ đại của dân tộc ta. Quảng Trị chúng ta cũng như đất nước sau ngày 9 - 3, tình hình trở nên vô cùng sôi động. 

19/08/2023 lúc 16:57

Các cụ già bảo con cháu: Phong, thủy, thổ làng ta khá tốt. Đúng vậy. Mặt tiền về phía Tây có con suối uốn lượn. Tương truyền rằng khi đào kênh nhà Lê, vua Lê đi qua có dừng chân ở đoạn kênh này, nên đoạn sông được gọi là Bến Ngự...

19/08/2023 lúc 16:57

G





ia phả họ Đặng ở xã Tùng Lộc do tổng binh Đặng Ngụ Quế cháu xa đời của danh nhân Đặng Dung biên soạn ngày 18 tháng 8 năm Khánh Đức thứ 6; triều vua Lê Thần Tông (hạ) (1654) chép rõ nguồn gốc, quê quán. Đặng Tất, Đặng Dung thuộc dòng dõi cụ tổ Đặng Bá Kiển, quê ở làng Tả Hạ, xã Phù Lưu, tổng Nội Ngoại, huyện Thiên Lộc, phủ Đức Quang, trấn Nghệ An. Hiện nay là xã Tùng Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh. Mộ cụ Đặng Bá Kiển vẫn còn ở núi Long Tỵ thuộc xã này. Đền thờ hai danh nhân có 3 tòa; học Đặng còn lưu giữ nhiều đạo chiếu chỉ, sắc phong, câu đối. 

19/08/2023 lúc 16:57

 





C





ó thể dẫn độ ra đây toàn thể những dòng chữ viết về thân thế sự nghiệp của Trần Đình Túc trong cuốn từ điển Nhân vật lịch sử Việt nam (NXB KHXH, Hà Nội 1991) của Nguyễn Quang Thắng và Nguyễn Bá Thế:
"Trần Đình Túc (? - 1892), Danh sĩ, nhà ngoại giao cận đại, quê huyện Do Linh, tỉnh Quảng Trị. Năm Nhâm Dần 1842, ông đỗ Hương tiến (cử nhân). Đời Thiệu Trị ông làm quan đến chức Quản đạo Phú Yên. Đời Tự Đức ông được thăng Hồng lô tự Khanh, trải qua các chức vụ Tán tương quân thứ ở Biên Hòa, Biện lý Bộ Hình, Danh điền sứ Thừa Thiên - Quảng Trị, rồi được gia hàm thị lang bộ Hộ (1865).