Người & đất quê hương

19/08/2023 lúc 16:57

 Vậy những cái tên đã tồn tại hàng trăm năm trong sự hòa đồng ấy có ý nghĩa như thế nào và cha ông đã truyền lại cho chúng ta một thông điệp gì trong đó? Để trả lời, chúng ta phải tìm hiểu nội dung tư duy hàm chứa ngắn gọn trong hai chữ của những tên đất tên làng mà hiện chúng ta còn nói sai âm, viết sai chữ và cũng chưa biết đến bao giờ mới hiểu đúng nỗi ý nghĩa. Sỡ dĩ gặp khó khăn như vậy là vì chúng ta chỉ đang cps trong tay hai bản danh sách làng xã, một bản trong sách Ô Châu Cận Lục ghi lập năm 1555 và một bản trong sách Phủ biên tạp lục ghi lập năm 1776, tức là cách nhau đến 221 năm, một quãng cách thời gian vừa quá dài vừa đầy những biến động lớn về chính trị, về dân số và làng xã. Nói rõ ra là giá như chúng ta có được ba bản nữa: một bản giữa hai thời điểm 1075 và 1555, một bản giữa hai thời điểm 1555 và 1776 và một bản giữa hai thời điểm 1776 và 1945 nữa thì hay biết bao. 

19/08/2023 lúc 16:57

Từ huyện lỵ Gio Linh đi về phía Đông Bắc khoảng 6km là địa giới xã Gio Mỹ, một xã nghèo, thuần nông tọa lạc trên vùng đất cát trắng, địa hình trũng thấp, khó phù hợp với các loại cây trồng, nơi đây làng mạc thưa thớt, dân cư không đông như ở các vùng nông thôn khác. Làng Cẩm Phổ là một trong những địa phương của xã, phía Nam nối liền với làng An Mỹ, phía Bắc nối với làng Thủy Khê

19/08/2023 lúc 16:57

I





.Mỗi lần nói đến tên đất tên làng, tôi lại nhớ đến chuyện đi tìm địa điểm Bôhôsu ở vùng rừng Vĩnh Linh và dòng Khe Kim Tát ở vùng đồi Triệu Phong. Về địa điểm Bôhôsu, nghe kể lại rằng, lúc thi hành hiệp định Geneve 1954, toàn cán bộ đi vạch định vùng phi quân sự Nam đã đến đó, nhưng hỏi nhân dân dịa phương thì họ trả lời không phải, hỏi ở đâu thì họ bảo không biết. Mãi đến lúc hỏi vùng này là vùng gì, đoàn mới vỡ lẽ ra Bôhôsu là cái tên Tây ghi trên bản đồ của xứ Bò Ho. Về dòng Khe Kim Tát, chuyện này cũng na ná như vậy. Hóa ra nó là dòng Khe Cơn (cây) Tắt (tắt, quýt), ai cũng biết, vậy mà đã bắt chúng tôi mất gần một buổi sáng đi tìm đổ mồ hôi.

19/08/2023 lúc 16:57

D





o đi công tác xa nên đám tang anh tôi không có mặt. Năm ngày sau tôi mới đến viếng anh và chia buồn cùng gia quyến. Tại nhà anh vào thời điểm ấy tôi lại bắt gặp rất nhiều đồng đội, đồng chí của anh. Với họ tôi cũng quen biết và một thời là đồng nghiệp của nhau.
   Linh tính mách bảo tôi có chuyện gì đây. Sau khi dâng hương và đặt lễ cho anh, vài lời chia buồn cùng gia đình tôi sà vào đám bạn bè đang có mặt tại đấy. Tôi thấy trên khuôn mặt của họ có cái gì đó hung hăng, thiếu đi cái nét vốn có của những đau buồn truyền thống và cổ điển. Nỗi băn khoăn ấy được giải đáp ngay sau câu nói của anh Thiếu:
   - Nghĩa tử là nghĩa tận, tôi biết vậy. Nhưng anh Động chết rồi mà vẫn chưa yên với tôi đâu.
   Tôi không ngờ câu chuyện nghiêm trọng đến thế. Tiết tháng 5 oi nồng. Cái nắng đầu hạ chói chang và rát bỏng. Bầu trời không một gợn mây. Xa xa nghe ì ầm một vài cơn giông nặng trĩu. Không khí như đặc quánh lại. Chúng tôi ngồi đó người hầm hập lưng ướt đẫm mồ hôi.
   - Bình tĩnh đã nào anh Thiếu. Chuyện còn có đó. Nóng nảy vào lúc này e chưa hay. Đã thấy sai rồi đừng để nó sai thêm. Một lần đau khổ là đủ.
   Anh Nghĩa ngồi lấp vào sau cánh cửa ra vào nói lời can ngăn ấy. Trong số người có mặt anh thuộc loại lớn tuổi hơn cả. Anh nói với một lượng đủ nghe, thủng thẳng và đều đều...

19/08/2023 lúc 16:57

T





ừ thế kỷ XVIII trở về trước, Quảng Trị đã có truyền thống trồng lúa, mà lúa nước chiếm ưu thế của vùng Thuận Hóa xứ Đàng Trong. Có những huyện trồng lúa nổi tiếng như Triệu Phong, Hải Lăng, Vĩnh Linh, Do Linh…Nhân dân ở các vùng này có nhiều kinh nghiệm chọn giống hợp với vùng đất cho năng suất cao như: lúa Hẻo Vàng, Nhự, Tám, Trĩ thuộc vùng đất Vĩnh Linh; lúa Xá, Chiện, Xung, Nhé, Viên, Bát Nguyệt…thuộc vùng Triệu Phong, Hải Lăng. Có những giống lúa nếp: Kỳ Lân, Hương, Trầu, Nứa, Cau, Hương Bầu, Sáp, Đen…đều thích hợp ở vùng đất của ba huyện trên. Đặc biệt Vĩnh Linh có giống lúa nếp Kỳ Lân, hạt tròn, màu đỏ sọc, có râu, gạo trắng, ngọt thơm. Loại nếp này hàng năm thường đem cống nạp cho nhà Vua.
   Nhờ phát triển nông nghiệp, ưu tiên là cây lúa nên đời sống nhân dân được giữ vững và vượt qua những năm tháng giáp hạt. Truyền thống trồng lúa ở Quảng Trị được sử sách ghi lại rằng:
   “…Các huyện phủ Triệu Phong lúa nếp có thứ tên là nếp Mây, có thứ tên là Kỳ Lân, mùi thơm, chất dẻo, tháng 9 gieo mạ, tháng 11 cấy, đến tháng 4 năm sau thì gặt. Ruộng thì cấy vào tháng 12; có thứ nếp Hương Bầu, hạt gạo lớn, vị ngon thơm; có thứ tên là nếp Ông Lão, cũng gọi là nếp âu, thơm và dẻo, đều cấy tháng 5 và gặt tháng 9. Giống lúa tẻ thì có thứ tên là lúa Sá, hột gạo đỏ, tháng 11 cấy, tháng 4 gặt; có thứ tên là lúa Chiên, hạt to mà đỏ, tháng 11 cấy, tháng 3 gặt; có thứ tên là lúa Hẻo, hợp với ruộng cao, có hai hạng đỏ và trắng; có thứ tên là lúa xung, hạt hơi đỏ hợp với ruộng sâu, đều cấy tháng 11, gặt tháng 4...

19/08/2023 lúc 16:57

X





a quê nhiều năm tôi đã trưởng thành và sinh sống giữa phố thị xô bồ. Giây phút lặng im giữa náo nức phố xá, bươn chải cơm áo giữa đời thường, chợt lắng đọng trong lòng nỗi day dứt về quê. Quê bao giờ cũng là quê, là tiếng gọi mạnh mẽ, tha thiết. Nhớ giọng hát ru hời của mẹ trong đêm trường đông giá, nhớ tiếng sóng vỗ rì rầm những lúc triều lên, nhớ con đò ngang khỏa nước nối hai miền thương nhớ…Và tôi không thể nào quên được món quà quê lam lũ của mẹ, món Bánh đúc rau câu. Chao ôi, chỉ cần nghe đến cái tên thôi đã thấy dậy lên trong tiềm thức mùi vị hấp dẫn của nó: Miệng tứa nước bọt ra, bụng thấy đói cồn cào và bao hình ảnh, bao kỷ niệm về quê lại hiện về khiến lòng rưng rưng xao xuyến.
   Khi tiết xuân sắp tàn, chuẩn bị đón cái nóng bức của mùa hè, cũng là mùa rau câu mọc. Mùa rau câu rất ngắn, chỉ từ tháng ba đến tháng sáu hàng năm. Dọc theo các triền đá doi ra từ biển Cửa Tùng xuống Vịnh Mốc như Mũi Si, Mũi Chặt, Mũi Lò Vôi, Mũi Hàu là nơi có nhiều loại rau bể sinh sống. Người quê tôi hái rau ngoai về kho với các loại cá biển, rau mứt để nấu canh và rau câu dùng để làm bánh đúc. Cây rau câu có màu nâu, thân và cành nhỏ xíu, mỏng mảnh như lá dương liễu. Cuối lá rau cong lại hình cái móc, đan xen thành từng lớp bám vào đá ở dưới nước, như muốn giấu đi thân phận nhỏ nhoi của mình nên nó chỉ mọc ở những nơi đá hẳm, sóng lớn. Vì vậy muốn hái được rau, người ta phải chờ đợi ngày lặng gió và khi con nước thủy triều rút xuống...

19/08/2023 lúc 16:57

V





ĩnh Kim một trong những xã nằm trên vùng đất đỏ bazan của huyện Vĩnh Linh. Từ trung tâm huyện lỵ Hồ Xá xuôi theo đường Cáp Lài về phía Đông, đi dọc theo rừng nguyên sinh Rú Lịnh cỡ hơn chục cây số là đến xã Vĩnh Kim. Vĩnh Kim trước đây có tên là ấp Kim, được chia tách ra từ xã Vĩnh Tùng cùng với các ấp Đông, ấp Tây, ấp Sơn, ấp Thuỷ những năm đầu sau cải cách ruộng đất. Nay là các xã Vĩnh Giang, Vĩnh Quang, Vĩnh Thạch, Vĩnh Tân và Vĩnh Kim. Người dân nơi đây gọi vùng quê mình là vùng bán sơn bán địa. Bởi thiên nhiên đã ban tặng cho nơi này một địa hình hết sức lý thú. Một bên biển, một bên rừng. Rừng Rú Lịnh như cánh tay cô gái choàng ra biển ôm lấy xã Vĩnh Kim từ hai phía Đông Nam. Lên phía Tây, Vĩnh Kim giáp với thôn Mỹ Hội xã Vĩnh Trung; phía Bắc giáp thôn Tân Thuận, xã Vĩnh Thái. Địa hình Vĩnh Kim thoải dần ra biển, sát với mũi Si, mũi đá xanh nhô ra biển, nơi đây, trong những năm đánh Mỹ ác liệt, ta đặt trạm ra đa dò máy bay địch, phục vụ cho những chuyến hàng ra khơi tiếp tế cho đảo Cồn Cỏ anh hùng. Là vùng đồng bằng nằm sát với biển Đông nhưng Vĩnh Kim lại là nơi có độ cao nhất trong huyện so với mực nước biển, 96 mét. Trong khi đó các vùng đồng bằng miền tây của huyện độ cao so với mực nước biển chỉ là 74 mét, lấy Đồi 74 ở Vĩnh Thuỷ làm mốc. Vừa thừa hưởng biển, vừa thừa hưởng nguồn đất đỏ bazan lại sát với những mũi đá nhô ra biển...

19/08/2023 lúc 16:57

M





ột số cán bộ lão thành của tỉnh Quảng Trị kể lại: “Năm 1954, trước khi ra Bắc tập kết, chúng tôi chia tay Ba Lòng với tất cả sự quyến luyến. Chúng tôi nhìn kỹ lại những mái nhà, dòng sông, nương dâu, nương bắp, núi đồi... Nhìn kỹ vì không biết bao giờ mới trở lại... Ra Bắc, nhớ về Quảng Trị, chúng tôi thường nhớ sâu sắc về Ba Lòng...” (1)
Trong bài hồi ký “Văn nghệ khu Bốn và con đường từ Trị Thiên ra Thanh Nghệ”, nhà văn, nhà báo Hồng Chương kể lại: “Cuối năm 1947, tôi được điều động về công tác tại Ban Thường vụ Tỉnh ủy tỉnh Quảng Trị, cơ quan Tỉnh ủy, cùng các cơ quan Chính quyền và đoàn thể tỉnh Quảng Trị đóng tại Ba Lòng, dọc theo sông Thạch Hãn, ở vùng núi phía tây Quảng Trị”.
Không chỉ là người Quảng Trị, mà trong kháng chiến chống Pháp, người ở nhiều tỉnh trên cả nước đã biết đến miền đất chiến khu nổi tiếng của vùng đất hẹp miền Trung, đã đọc và nhớ những câu thơ giản dị nhưng rất hay, rất sâu nặng của nhà thơ Lương An:... 

19/08/2023 lúc 16:57

B





áo biên phòng số 926 -927 bài "Tìm người trong ảnh" nội dung như sau: Trong những năm chiến tranh chống Mỹ cứu nước, trên đường công tác, phóng viên chúng tôi bất ngờ gặp và ghi lại hình ảnh tự tin, vững vàng của hai biệt động thành Quảng Trị trước lúc lên đường diệt ác trừ gian. Bao nhiêu năm trôi đi, ngoài tấm ảnh ghi chú, chúng tôi không còn tin tức gì về họ...".
Nhân buổi họp mặt ở huyện Lệ Thủy, tôi mang bài có tấm ảnh cựu trung tá Dương Công Hiểu là người am hiểu khá tường tận chiến trường Trị Thiên hồi ấy, đồng chí Hiểu nhận ra:
- Anh Giang là người cùng quê với anh, con của một liệt sĩ hồi chống Pháp. Năm 18 tuổi, anh được hoãn đi nghĩa vụ quân sự, nhưng anh vẫn nằng nặc xin được đi. Xã không đồng ý anh trốn lên gặp Ban nghĩa vụ quân sự huyện, để nhập ngũ. Tổ chức xét lý lịch, thấy bố anh là đảng viên tiền khởi. Trong kháng chiến chống Pháp, bị địch bắt khảo tra nhưng ông không chịu khai báo, nên bọn chúng đem chôn sống ông ở ngay cạnh vườn nhà. Anh Giang hiện tại là một thanh niên khỏe mạnh, thông minh, có nghị lực... Tổ chức chọn anh vào ngành Công an, đưa đi huấn luyện. Trong học tập anh rất cố gắng, đạt thành tích xuất sắc. Năm 1961, anh vào quân đội tình nguyện sang giúp nước bạn Lào...

19/08/2023 lúc 16:57

 





B





ấy giờ là năm 1947.
Mấy tuần rồi tôi đang ở vùng hậu địch, làm việc với mấy cơ sở quanh vùng Linh Yên ở Triệu Phong. Tình hình các làng xã, giữa mình và địch lẫn lộn nhau, người ta gọi đó là thế "cài răng lược". Trong một xã, có thôn là của mình hoàn toàn, có thôn là của nó trực tiếp chiếm, đóng đồn, đóng bốt. Nhưng phần nhiều ban nagyf là của nó, ban đêm là của mình. Đêm đến mình có thể về họp hành đàng hoàng, có dân quân gác, thậm chí có nơi làm được cả mít tinh. Ban ngày có nơi là lý tưởng là tề ngụy của nó, đi lùng sục từng nhà và tìm từng vết nghi vấn có hoạt động của Việt Minh. 

19/08/2023 lúc 16:57

 92 - Nguyễn Thế Vinh (cử nhân): người xã Lập Thạch, huyện Đăng Xương (nay thuộc thị xã Đông Hà). Thi Hương khoa Canh Tý, Minh Mạng thứ 21 (1840). Làm quan tới chức Tri Phủ.
93 - Nguyễn Tôn Nhượng (cử nhân): người xã Lại Mông, huyện Đăng Xương (nay thuộc Triệu Phong). Thi Hương khoa Bính Tý, Tự Đức thứ 29 (1876). Làm quan tới chức Lang Trung.

19/08/2023 lúc 16:57

Đ





ầu xuân 1967, trên báo quân đội nhân dân bài bình luận quân sự “Một thắng hai mươi”. Buổi phát thanh quân đội nhân dân của đài tiếng nói Việt Nam phát đi phát lại nhiều lần, được quân và dân ta trong cả nước hứng khởi. “Đánh ra đánh, như thế lính Mỹ mới khiếp sợ”.
Chuyện là: Để chuẩn bị cho cuộc tấn công căn cứ của quân đội Mỹ Ngụy trên chiến trường Quảng Trị, quân và dân ta đã bí mật vận chuyển đạn pháo binh và các loại tên lửa vác vai A12, H12… tập kết tại một quả đồi đầy sim, mua thuộc địa phận làng Chánh, xã Tân Kim, huyện Cam Lộ (Quảng Trị). Bản đồ quân sự bao giờ cũng tỉ mỉ cụ thể, nhưng trên bản đồ, chỉ có ký hiệu, không có tên địa danh. Dưới chân đồi có dòng suối mang tên La La.

19/08/2023 lúc 16:57

Đ





ạo diễn Lê Quang Phú “phôn” cho tôi:
- Điện ảnh Công an nhân dân mời anh viết lời bình cho cái phim về Quảng Trị.
Tôi đã nghĩ về vụ án nào đó vừa xảy ra ở đất miền Trung này.
- Dựng xong chưa? Tôi hỏi lại
- Xong.
- Mang phim sang. Cả bản phân cảnh tỉ mỉ nữa nhé.

19/08/2023 lúc 16:57

C





ó một ngày tôi đến thăm đồng chí thượng tá Nguyễn Tử Tạo nguyên tham mưu trưởng E101, đồng chí kể cho tôi nghe về chuyện người anh hùng Vũ Quốc Phương, câu chuyện như sau:
“… Làng Vây - ngày ấy là căn cứ biệt kích của Mỹ ngụy, tiền đồn của chúng ở phía tây Khe Sanh, nằm trên trục đường 9 gần Lao Bảo, biên giới Việt Lào. Đó còn là một mắt xích quan trọng bậc nhất của hàng rào điện tử Mácnamara, có hệ thống hầm ngầm kiên cố như một vành đai thép.

19/08/2023 lúc 16:57

L





àng Bạch Lộc là một đơn vị hành chính của xã Trung Hải, huyện Gio Linh. Nằm ở vị trí sát bờ nam sông Bến Hải, địa hình thấp trũng có nhiều rào, hói, ao, đầm nhưng lại ở vào cuối nguồn nước của công trình hồ chứa Kinh Môn, nên người nông dân làng Bạch Lộc gặp rất nhiều khó khăn trong việc sản xuất cây lúa! Hàng trăm năm qua, tận dụng nguồn nước tự có, người nông dân Bạch Lộc chỉ gieo cấy được một vụ lúa với diện tích 30 ha. Do đó, nghề khai thác tôm cá tự nhiên, nuôi trồng thủy hải sản theo dạng ao, đìa, chuôm có một vị thế hết sức quan trọng trong đời sống kinh tế của người nông dân Bạch Lộc. Hàng năm, với truyền thống lâu đời của địa phương, vào ngày rằm tháng Giêng (âm lịch) làng Bạch Lộc lại tổ chức lễ Cầu ngư mở đầu cho mùa đăng đèn đơm đó khai thác tôm cá trên sông, trên rào. Với mục đích cầu mong cho trời đất thuận hòa, cây cối tốt tươi, cá tôm phong phú để phục vụ cho cuộc sống của con người, nên người nông dân làng Bạch Lộc tổ chức lễ Cầu ngư một cách rất thành kính.

19/08/2023 lúc 16:57

N





gày 25/3/1972 - Đêm tối sùng sũng. Trời mưa lất phất và gió hun hút lạnh. Chiếc xe vận tải nhỏ loại Gát 53 của Liên Xô chạy lắc lư qua những ổ trâu, ổ voi trên đoạn đường chiến lược.
Choàng tấm nilon, mình ngồi dúi vào một góc xe, dựa lên chiếc máy vô tuyến gật gù ngủ. “Qua cầu Long Đại rồi! Đây là đâu nhỉ?” “Vừa qua Mỹ Đức, có lẽ đây là Phú Thuỷ!” Tiếng anh em nói với nhau qua tiếng gió ù ù. Anh Bàng tiểu đội trưởng nhắc nhở: “Nói nhỏ thôi! Đây là ngã tư Thạch Bàn! Ra vào bao nhiêu lần rồi mà không nhớ. Cãi nhau mãi. “Tiếng xe hình như tắt hẳn, không thấy xóc nghiêng ngả nữa. “Hạ sĩ Ngát đâu?” Có tiếng gọi hơi gắt của tiểu đội trưởng. Mình choàng dậy, thấy anh em đã xuống xe hết cả. Qua ánh đèn pin, kim đồng hồ chỉ 22 giờ. “Tiểu đội chú ý! Một hàng ngang, tập hợp!” Tiếng vũ khí, khí tài lách cách rồi im lặng. “Đây đã là đất Vĩnh Linh. Chúng ta sẽ hành quân năm cây số nữa, tạm nghỉ tại nông trường cao su Quyết Thắng mấy ngày, Toàn tiểu đội phải tuyệt đối giữ bí mật và chấp hành kỷ luật chiến trường. Rõ chưa?” 

19/08/2023 lúc 16:57

T





rong căn lán của chị em đội văn nghệ Do Linh tại một làng vùng mới giải phóng, mọi người đang quây quần ăn cơm trưa. Từ căn hầm bên, anh Hoàng Ngọc Lân cán bộ tuyên huấn Huyện ủy, trên tay cầm chiếc đài bán dẫn chạy như bay về phía chúng tôi hét toáng lên:
- Hiệp định Pari đã ký tắt! Hòa bình sẽ lập lại tại Việt Nam!
Chúng tôi ngơ ngác nhìn nhau, nửa tin nửa ngờ. Thúy Hòa níu áo anh Lân giật giật: - Chuyện này ở đâu ra? Đừng cho rằng bọn này sợ bom đạn thằng Mỹ mà sáng tác tin vịt.
Anh Lân vội cài lại cúc áo vừa bị Thúy Hòe giật tung, đưa tay vỗ nhẹ lên chiếc đài bán dẫn nói giọng nghiêm túc: - "Thưa cô" cái đài này vừa đưa tin xong. Nhưng chưa hết. Lát nữa chúng ta sẽ nghe bài bình luận về sự kiện này.
Không khí tạm lắng, xong đoạn nhạc, chiếc đài lại vang lên giọng ấm áp của một phát thanh viên nữ. Tôi không nhớ rõ lúc bấy giờ chị Tuyết Mai hay chị Hoàng Yến. Bài bình luận nội dung nói về phái đoàn Mỹ trở lại bàn đàm phán sau khi thất bại thảm hại đánh phá không quân bằng máy bay B52 mười hai ngày đêm trên bầu trời Hà Nội. Chúng tôi vây quanh chiếcđài lắng nghe như nuốt từng câu từng chữ toàn văn bài bình luận. Bữa cơm bỏ dở chả ai cần đoái hoài đến ăn uống. Người gõ bát, kẻ gõ song hát ca nhảy múa náo loạn suốt cả buổi trưa.
Tôi mở ba lô lấy thuốc lá ngọn ra xắt mời anh một điếu giấy cuộn thuốc tự túc, hút ăn mừng đất nước sắp được hòa bình. Thuốc này tuần trước tôi ra Vĩnh Thủy, Vĩnh Linh được anh bạn cho mấy lá về tôi cất kỷ. Anh em trong lán chỉ được hút người một điếu sau bữa ăn, còn thì 'tự túc". Dạo đó máy bay địch đánh phá rất ác liệt, đi lại khó khăn. Chúng tôi còn thiếu cả áo quần mặc, gạo ăn nói chi là thuốc lá. Phát xong thuốc cho mọi người tôi cầm nắm cọng thuốc định vứt qua cửa lán, Đức Tân giằng lại:
- Đừng lãng phí ông bạn! Đưa nắm cộng thuốc tôi cất. Hãy biết "tính cóc phòng cơ". Đề phòng lão Ních lật lộng như dạo trước không có thuốc hút thì khốn.........

19/08/2023 lúc 16:57

L





àng Mai Xá của tôi thuộc xã Do Mai, huyện Do Linh, tỉnh Quảng Trị nằm ven biển miền Trung. Ngày xưa và cả bây giờ đẹp lắm, dòng sông xanh nước lợ nằm vắt ngang giữa làng như phủ tấm lụa màu óng ánh dưới nắng ban mai. Ở đó, tuổi thơ nô đùa nghịch nước trong những trưa hè. Du khách và những người xa xứ trở về được đi trên những chiếc đò trải dọc dòng sông, và không quên chèo xuồng dưới những tán cây Đầm Hà Cộc thơ mộng trước làng, hay chậm rãi bước đi trong vòm tre làng xanh ngắt.
Chiều về, bến sông càng tấp nập, những cô gái làng với đôi quang gánh trĩu nặng trên vai, những chiếc xuồng mang chắt chắt cào được trong ngày về bến. Đằng kia là đàn trâu thong thả bơi sau một ngày gặm cỏ.
Thời chiến tranh, làng tôi bị bom dội không còn sót lại một mái nhà, không sót lại một lũy tre, trắng mặt, trắng tay, trắng xóa. Biết bao người con của làng mãi mãi không về. Những năm hòa bình mới lập lại với hai bàn tay trắng, dân làng tôi lam lũ cày bừa, chống chọi với cái nắng khô người và từng đợt gió Lào khắc nghiệt, cái rét căm căm của những mùa đông, cái đói đến lã người lúc bị thiên tai hạn hán. ......