Văn hóa thời đại

02/03/2022 lúc 08:55

F





estival Huế lần thứ hai đã diễn ra vô cùng hoành tráng, tưng bừng và rực rỡ chưa từng có trong lịch sử Huế kể cả thời hoàng kim của các nhà vua triều Nguyễn. Không một ai có thể phân thân để cùng lúc thưởng thức hết tất cả những gì đã diễn ra trong lễ hội này. Người ta đành phải chọn cho mình những điểm đến mà mình yêu thích. Tôi cũng vậy, sau đêm hội khai mạc tại quảng trường Ngọ Môn, tôi chọn đến dự cuộc giao lưu với nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường vào chiều hôm sau. Hoàng Phủ Ngọc Tường là một "nhân vật" đặc biệt của Huế và là người bạn rất thân thiết của tôi suốt hai chục năm nay. Anh là một nhà văn hóa hành văn vô cùng độc đáo, một cuốn từ điển sống về Huế, và đôi khi như một triết gia uyên thâm lãng tử. Bốn năm lâm trọng bệnh, anh vẫn sáng tác, viết báo và cho xuất bản nhiều quyển sách giá trị. Trong dịp Festival này, Nhà xuất bản Trẻ và Công ty Phương Nam đã xuất bản bộ Tuyển tập Hoàng Phủ Ngọc Tường gồm 4 tập dày dặn và sang trọng, và cùng với Hội văn nghệ, Hội Nhà văn Thừa Thiên Huế tổ chức giao lưu với tác giả như một lễ hội riêng của Hoàng Phủ Ngọc Tường.

02/03/2022 lúc 08:55

1





. Cần thấy một điều hết sức phổ quát là khi xây dựng một cái gì, người ta bao giờ cũng nghĩ đến cấu trúc của nó; hay nói cách khác, người ta nghĩ cách cấu trúc nó như thế nào để đem lại hiểu quả tối đa. Cấu trúc tác phẩm nghệ thuật cũng thế, tuy rằng nó không chỉ thể hiện trên bề mặt của vật liệu ngôn ngữ mà đằng sau nó, trừu tượng khó nhận ra, ấy là cấu trúc ý tưởng suy nghĩ sao cho hài hòa hình thức lẫn nội dung. Tuy nhiên, vấn đề không phải đơn giản như vậy, nghĩa là cái logic thông thường hình thức nào nội dung ấy và ngược lại (theo kiểu “nồi nào úp vung nấy”) xem chừng chưa ổn. Trong thực tế có những cấu trúc đặc biệt rất nhỏ (Điều này ngày nay đã được khoa học chứng minh) nhưng sức chứa của nó rất lớn. Đương nhiên làm được điều này phải có cách thức, có tài năng và nhiều yếu tố khác. Không phải ngẫu nhiên mà trong lịch sử văn học có nhiều suy nghĩ khá tương cận về một vấn đề cấu trúc, dù họ ở rất xa nhau, vào những thời điểm rất khác nhau.

02/03/2022 lúc 08:55

B





ày ra một cuộc chơi để ở đó có được sự quần tụ, được khoe tài khoe sắc, được ganh đua và chiến thắng, đó không phải là thành tựu riêng của văn minh loài người. Con vật cũng có những cuộc chơi, hoa lá cũng có mùa chơi… Nhưng con người khác hẳn với  loài vật ở chỗ, kết cục những cuộc chơi không phải lúc nào cũng hân hoan hể hả, có cả những kết thúc vui ít, buồn nhiều…
Worldcup vốn chỉ là cuộc chơi nhân loại. Nhưng vì nhân loại thì quá đông, quá nhiều tham vọng và những khối óc ranh ma quỷ quái. Cuộc chơi đã biến thành bãi đấu trường tàn khốc có quy mô hành tinh. Thế nên Hội nghị lương thực thế giới phải kết thúc sớm để còn theo dõi cuộc đua. Thủ tướng nước nọ tuyên bố nghỉ việc để xem quốc gia mình đang quyết tử. Vân vân và vân vân… Cuộc chơi như vậy là không thể coi thường. Kết cục và hậu quả đương nhiên cũng thật là nghiêm trọng. Các cầu thủ Thổ Nhĩ Kỳ đã trở thành danh nhân đất nước để kéo theo việc đổi tên hàng loạt chiếc cầu, con đường theo tên người bóng đá… Đoàn quân Hàn Quốc ra trận là mấy chục vạn người hát vang bản tráng ca anh hung Bét-Thô-Ven… Đối lập với loạt hình ảnh ấy là một loạt anh tài bị sa thải, lấp vùi, cù bơ cù bất, một loạt phố xá bị đập phá tan hoang vì quân mình thua trận…

02/03/2022 lúc 08:55

G





ỗ trở thành một trong những chất liệu kỳ diệu của nghệ thuật điêu khắc hàng ngàn năm nay khi chạm vào gỗ là những bàn tay khéo léo biết cách thể hiện những ý tưởng sáng tạo tài hoa vì cái đẹp. Với nghệ sĩ điêu khắc Hồ Uông, gỗ là ngôn ngữ máu thịt và sáng tác trên gỗ là niềm say mê của cuộc đời. Cùng với năm tháng đi qua trên cây rừng, trên tuổi đời và tuổi nghề, thứ ngôn ngữ máu thịt và niềm say mê của Hồ Uông đã đưa ông đến tầm cao của thẩm mỹ nghệ thuật tượng gỗ.
Ngoài pho tượng ximăng Sức mạnh miền núi được dựng ở công viên Lênin (Hà Nội) từ năm 1977, những tác phẩm điêu khắc của Hồ Uông đều bằng chất liệu gỗ. Khí thế người Vân Kiều, Cộng sản trong bụng tôi, Cha và hai con, Tục trực nhà mồ, Đến với cái chữ Nội Hồ, Khát vọng… là những bức tượng nhấn mạnh đến kỹ thuật phạc, chặt, xăm xước, đẽo trên gỗ một cách đơn giản, mộc mạc của Hồ Uông. Những bức tượng này cho người xem cảm giác nguồn cảm hứng điêu khắc đã đến với Hồ Uông khi ông nhìn thấy những bức tượng tả thực của mình từ trong tâm nguyện của người Vân Kiều ở miền Tây tỉnh Quảng Trị. Đặc điểm này bộc lộ rõ những ý tưởng sáng tác của Hồ Uông rất gần gũi với đời sống, tâm hồn, tình cảm của người Vân Kiều, đến mức trong mỗi lúc cảm thụ bao giờ cũng thấy sự thu gần của hình tượng. Đấy chính là điểm bắt đầu để Hồ Uông đưa tượng gỗ của ông đến tính phổ cập cần thiết. Lên nương, Đến với cái chữ Nội Hồ, Tục trực nhà mồ,… .

02/03/2022 lúc 08:55

Đ





ược đứng trên mảnh đất chôn rau cắt rốn của mình, được nhìn những đổi thay to lớn của quê hương, kể từ lúc còn là mảnh đất của bom đạn, của lao tù, từng gánh chịu nỗi đau day dứt nhất, khốc liệt nhất, xót xa nhất của đất nước, trong chiến tranh chống Mỹ cứu nước, càng thấy lòng thêm tự hào và xúc động về một Quảng Trị đổi mới đang theo anh theo chị, theo bạn theo bè, kiên định đường đi của Đảng Cộng sản Việt Nam, ngày ngày đổi thịt thay da, chống đói nghèo, lạc hậu, giữ vững an ninh chính trị xã hội, xứng đáng với một vùng đất địa linh nhân kiệt,  một bệ phóng nhân tài và anh hùng cho cả nước.
Được nghe bản báo cáo khái quát thành tựu 5 năm qua của Hội Văn học nghệ thuật Quảng Trị và lời chỉ thị ngắn gọn, súc tích của tỉnh ủy về công tác văn học nghệ thuật của tỉnh nhà trong những năm tới, chúng tôi rất vui mừng và hoàn toàn đồng ý với những gì đã nêu, và cũng vui mừng vì những nhận định lớn, những định hướng lớn của tỉnh nhà hoàn toàn phù hợp với tinh thần chỉ thị mà Ban Bí thư Trung ương Đảng vừa thông qua về "Tiếp tục thực hiện có hiệu quả Nghị quyết Trung ương V về văn học nghệ thuật trong tình hình mới". Chỉ thị đã đánh giá và khẳng định những bước phát triển mới về văn nghệ sau Nghị quyết Trung ương V khẳng định những cố gắng của văn nghệ sĩ cả nước, đã kiên định, cần cù, miệt mài sáng tạo và thu được nhiều thành tựu đáng kể.
Chỉ thị cũng đã chỉ rõ những mặt tồn tại, nhất là phân tích những nguyên nhân cản trở, chưa tạo điều kiện, để có những tác phẩm có chất lượng cao, ngang tầm cuộc sống (từ trong văn nghệ sĩ, trong công tác lý luận và phê bình, trong sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước, từ trong cơ chế chính sách...) và đề cao những giải pháp cụ thể thiết thực để tháo gỡ khó khăn, mở rộng đường cho văn nghệ sĩ nghiên cứu và sáng tạo nhiều hơn và tốt hơn.
................

02/03/2022 lúc 08:55

V





ào cuối đời của Nguyễn Minh Châu, ta thấy anh thường lặng lẽ mò vào Quảng Trị. Chuyến lên núi, chuyến xuống biển. Có chuyến vài ba tháng, có chuyến dài cả nửa năm. Đi dễ dàng, đi hối hả, cắm cổ mà đi. Cũng có thể hiểu đó là những chuyến trở về của anh, về với một vùng đất, vùng người mà anh gắn bó nhất, anh đã tìm thấy chính mình từ nơi ấy. Với anh, đó là một nơi có sức vẫy gọi những sáng tạo.
Nhiều lúc ngồi giữa Hà Nội rồi mà mắt nhìn vẫn cứ thảng thốt thế nào, đầu óc cũng vẫn ngơ ngẩn, nghĩ viển vông đẩu đâu. Chuyện trò cùng bạn bè chỉ câu trước câu sau là đã muốn mang những chuyện Quảng Trị ra kể. Thời chiến nơi ấy khổ đã đành, hòa bình rồi vẫn thấy rặt khổ là khổ. Khổ nhất trần gian này không khéo chỉ có Quảng Trị mà thôi. Hạnh phúc với con người nơi ấy xem chừng chỉ là một khái niệm xa. Bây giờ người ra Bắc vào nam đều quen cưỡi máy bay, cùng lắm thì ngồi tàu ngồi xe, có qua đó cũng ít muốn dừng lại lâu một chút, hay là người ta đã quên cái chỗ hôm qua vừa chôn bạn bè đồng chí rồi.
Ai đó nghe anh nói thì vỗ đùi cười lớn, thằng này đúng là bị ma ám, nghe có tờ báo đã kể ở trong ấy đêm đêm vẫn có hồn ma nhỏm dậy đồng ca bài "Anh vẫn hành quân". Có mà ăn phải bùa phải bả của con bé nào cũng nên, trai Quảng Ngãi ngậm ngải tìm trầm, gái Quảng Trị ngậm ngải chài trai, liệu hồn đấy, sa vào lưới ấy thì tha hồ mà vẫy vùng.
Nguyễn  Minh Châu vẫn bỏ ngoài tai tất cả. Anh nghển cổ lên như vừa chợt nghe thấy một tiếng ai đang thì thầm, rồi anh nhìn mấy người đang ngồi xung quanh, nở một nụ cười buồn bã. Không ai có cái cười vô  duyên hơn anh được. Bằng một giọng nằng nặng khè khè của người vùng biển Quỳnh Lưu, anh bắt đầu độc thoại.
"Mỗi thằng nhà văn đều phải có một miền quê của mình. Nơi ấy chưa chắc đã là quê cha đất tổ, cũng chả phải là chỗ nó đã sinh ra. Nhưng trong đời nó, nơi ấy không bao giờ quên nổi, nơi ấy ngày đêm cứ trăn trở cựa quậy trong lòng. ..........

02/03/2022 lúc 08:55

Đ





ã từ lâu, con ngựa gắn bó với con người, giúp con người tăng tốc độ, kiếm sống, đánh trận và tăng thêm vẻ đẹp cho con người nên hình ảnh con ngựa đã được thể hiện đậm nét trong nhiều tác phẩm văn học nổi tiếng như con ngựa Rốt-xi-năng trong tiểu thuyết Đông-ki-sốt, ngựa Ô Chùy của Hạng Võ, Xích Thố của Quan Vân Trường…gần gũi hơn với người đọc Việt Nam là con ngựa sắt trong truyện Thánh Gióng – con ngựa bay lên trời sau khi đánh thắng giặc ngoại xâm!.
Tuy vây, những con ngựa vừa kể chỉ được thể hiện như là phương tiện, là vật trang sức cho con người. Trong văn học Việt Nam hiện đại có hai truyện ngắn đã thể hiện con ngựa như là một “nhân vật” có máu thịt, có tình cảm đến mức, khi nó phải vĩnh biệt cõi đời, hẳn không ít độc giả đã rơi nước mắt.
 
Truyện thứ nhất là của cây đại thụ trong làng văn Việt Nam: nhà văn Nguyễn Công Hoan. Truyện có tựa đề: Con ngựa già viết năm 1938. Ông kể lại một kỷ niệm hồi nhỏ, khi có dịp quan sát con ngựa ô của quan huyện đã mua lại của một ông Tây. “Vì lẽ đó nó cũng có tên là ngựa tây…Nó không hiền lành như ngựa ta. Nó dữ, khỏe mạnh và hung hăng lắm.() Nó đã cắn đã đá cho nhiều người lính hầu cai quản nó, thậm chí có lần nó đánh đổ xe khiến bà quan huyện lăn kềnh. Chỉ riêng với ông huyện là nó chịu thuần phục và đã mấy lần cứu ông thoát nạn…Đó là những câu chuyện tác giả nghe kể lại, còn “cao trào” hoặc là điểm thắt nút của truyện là cảnh mấy người lính chôn sống con ngựa, khi nó về già, đau ốm. Đau đớn hơn là do cái huyệt đào ngắn và cạn...

02/03/2022 lúc 08:55

I- Lần theo dấu vết cội nguồn:
Nhìn một cách tổng thể thì gia sản của văn hóa vùng đất Quảng Trị (cả vật thể và phi vật thể) hầu như đủ đầy vốn liếng không thua kém bất cứ vùng đất nào. Trong tay chúng ta, những gì đã sưu tầm được từ những văn hóa tiền sơ sử, văn hóa Sa huỳnh, văn hóa Chăm.v.v...cái gì cũng có. Điều đó nói lên rằng, gia đình dân tộc Việt Nam từ xa xưa đã sẵn có sự giao hòa, đã mang sẵn khát vọng hội tụ và rằng người Quảng Trị từ tổ tiên, cụ kỵ đến nay, bao giờ cũng cởi mở, chan hòa, rất xa lạ với tư tưởng khép kín, bảo thủ... Nhưng cũng như con người ta sống trên đời, mỗi người có riêng một thế mạnh. Thế mạnh không phải là cái duy nhất, nhưng là cái mà con người ấy, mảnh đất ấy dám đặt ra trước bàn dân thiên hạ để chứng tỏ mình. Trong văn hóa, thế mạnh chính là bản ngã.
Thế mạnh về văn hóa, có khi, có nơi là do trời ban. Trời nói ở đây chính là sự ngẫu nhiên của lịch sử trong cái thế tất nhiên của địa chính trị và địa lịch sử. "Nếu lịch sử chọn ta làm điểm tựa..." Nhà thơ lớn đã nói vậy nhiều lần.
 
Chúng ta hãy sơ bộ lược qua xem lịch sử chọn mảnh đất Quảng Trị làm điểm tựa như thế nào? Vũ trụ sinh ra đất đai và sinh ra con người để mà sống mà khai phá và làm nên những giá trị văn hóa trường cữu cho trái đất. Ấy là lẽ công bằng đầu tiên của tạo hóa. Mảnh đất Quảng Trị được sinh ra như thế. Và những tộc người trên đất Quảng Trị như Môn-khơ me (Tổ ông của Vân Kiều, Pacô), những nhóm người thuộc ngữ hệ Mã lai Đa đảo...

02/03/2022 lúc 08:55

V





ài năm trở lại đây, thực trạng văn học đang làm cho nhiều người băn khoăn tự hỏi: Tại sao điều chúng ta mong đợi về một sự bứt phá của văn chương vẫn le lói ở đâu đó phía chân trời? Và như đang có một nghịch lý: Nếu tính theo đầu tác phẩm, trong những năm tháng này, có thể chúng ta đâu dễ kém ai, còn nếu tính theo chất lượng tác phẩm thì không phải lúc nào chúng ta cũng có thể mỉm cười và trong nhiều trường hợp, đôi khi lại còn rầu lòng nhăn nhó. Như một thống kê có tính chất tư liệu, trong năm 2000, 43 nhà sản xuất trong cả nước đã cho trình làng 10.777 đầu sách với tổng số 180 triệu bản, trong đó, văn học nghệ thuật 2.610 đầu sách. Một con số quả còn quá khiêm tốn, nhưng nó lại cho phép nhận diện một thực tế rằng sách vở văn chương đâu đến mức hiếm hoi. Chỉ hiềm một nỗi, nhà văn vẫn sáng tác, văn chương vẫn ra lò, các cửa hàng sách tự chọn vẫn tấp nập khai trương...còn nhiều người thì lượn qua quầy sách văn học như lượn qua một thế giới khác mình!
 
Thống kê trong phạm vi cá nhân, đã có hàng trăm cuốn tiểu thuyết được xuất bản để tham gia cuộc thi tiểu thuyết của Hội Nhà văn và hầu như cuốn nào cũng khiêm tốn dừng lại ở con số 1000 bản cho một lần phát hành. Nói tới số lượng phát hành, trong giới hạn của nó, chỉ nhằm nói tới tỉ lệ quá chênh lệch  giữa tiểu thuyết với một thị trường sách khổng lồ có hàng triệu bản ra đời trong cả năm để dễ cảm thông cho các nhà văn. Và như một hệ lụy của thời đại công nghiệp, người đọc bây giờ đang tỏ ra không thích thú với những tác phẩm dài hơi...

02/03/2022 lúc 08:55

T





rong câu chuyện vui của giới văn nghệ sĩ trước những công việc có tính chất tổng kết, phân loại đội ngũ, một số người được anh em phong tặng danh hiệu “nhà thơ một bài”, “nhạc sĩ một bài”…Danh hiệu không hàm ý khen chê, vì văn chương “quý hồ tinh bất quý hồ đa”, và như bà Huyện Thanh Quan, chỉ cần tám câu thơ viết về Đèo Ngang cũng đủ lưu danh hậu thế. Tất nhiên cũng có người tự ái khi bị xếp vào loại “độc đáo” này, không muốn bỏ rơi những đứa con tinh thần khác của mình và vẫn thích đứng vào hàng ngũ những người có nhiều tác phẩm.
Nhà thơ Lương An thì chỉ cười mỗi khi “bị” đàn em gọi là “nhà thơ một bài”. Chính ông cũng tự thừa nhận: “Tôi thấy bề dày sáng tác và nghiên cứu của mình chẳng là bao, nên: Hở môi ra cũng thẹn thùng/ Thôi thì xin phụ tấm lòng với ai”. (Nhà văn Việt Nam hiện đại, NXB Hội Nhà văn trang 36). Ở cùng ông gần chục năm trong cơ quan Hội văn nghệ Bình Trị Thiên, tôi cũng tin thế vì các tập tuyển thơ chỉ thấy in bài thơ “Cô lái đò”:
Đò em lên xuống Ba Lòng
Chở người cán bộ qua vùng chiến khu
… Ai về Bến Trấm thì lên
Về cho sơm sớm, mưa đêm khó chèo.
Cho mãi đến nay, trong dịp gặp lại, khi ông từ thành phố Hồ Chí Minh mang bản thảo “Thơ Mai Am – Huệ Phố” ra làm việc với NXB Thuận Hóa, tôi mới biết mình (và có lẽ nhiều người nữa) đã nhầm. Ông sinh năm 1920, vị chi nay đã 83 tuổi. Thân hình ông vốn cao gầy, nay càng còm nhom, đôi mắt sâu hoắm và sức đã xuống trông thấy. Ông Nguyễn Khôn, em trai ông – một cán bộ ngoại giao về hưu, nay tham gia Hội Pháp ngữ ở Huế - vừa vào thành phố Hồ Chí Minh tháp tùng ông ra đây...

02/03/2022 lúc 08:55

Đ





ọc Giấc mơ thiếu phụ của Lê Thị Mây, tôi chợt nhận ra một tâm hồn thi ca đằm thắm, sâu lắng dịu dàng, một nỗi khát khao tình yêu cháy bỏng. Người đàn bà này có cái gì đó khác biệt, nếu cuộc đời suôn sẻ, không có những cú sốc đau đớn, và cả những nỗi buồn vui cùng dân tộc, thì không thể nào có thơ hay hồn vía đến thế.
Anh khoác ba lô về
Đất trời dồn chật lại
Em tái nhợt niềm vui
Như trăng mọc ban ngày
                         (Những mùa trăng mong chờ)
Niềm vui thật hiếm hoi, vui mà tái nhợt như trăng mọc ban ngày để rồi.
Mong chờ em mong chờ
Vầng trăng xinh - gương mặt
Sáng sáng đầy theo anh
Suốt chặng đường đánh giặc
                            (Những mùa trăng mong chờ)
Lê Thị Mây có trái tim yêu đương dịu hiền đến mức khiến người ta phải bàng hoàng, khi phút hẹn hò mà chẳng thấy người yêu đến.
Nỡ nào bứt cọng cỏ xanh
Đau em chợt trút cho thành đau cây
                                             (Đám cỏ xanh)
Chị chỉ thầm lặng tự trách mình...

02/03/2022 lúc 08:55

S





ự đối lập Đông-Tây mà nhiều người coi là hiển nhiên, là một đặc tính gần như cố hữu của nhân loại, đặc biệt là nhân loại hiện đại, thực ra không phải là cách duy nhất được và có thể được sử dụng để phân chia xã hội loài người, cũng không phải là những khái niệm bất biến. Dĩ nhiên, từ trong cội nguồn, các khái niệm phương Đông và phương Tây là những khái niệm địa lý, nhưng cách hiểu như ngày nay thì có lịch sử chưa lâu. Cho đến tận thế kỷ XIX, ở Châu Âu, người ta dùng từ “phương Đông” để chỉ vùng lãnh thổ nằm dưới sự thống trị của đế quốc ottomane. Việc châu Âu xâm nhập vào Trung Quốc, cuối thế kỷ XIX, dẫn đến việc người ta sáng tác ra từ Viễn Đông, và từ này, đến lượt nó, lại làm nảy sinh ra từ Cận Đông. Đến đầu thế kỷ XX, người Anglo - Saxons đưa ra khái niệm Trung Đông để chỉ khu vực từ Biển Đỏ đến Ấn Độ thuộc Anh.

02/03/2022 lúc 08:55

N






ét người, tầm thước, vầng trán rộng, da hồng hào, tính tình cởi mở vui nhộn, giọng nói còn mang đậm xứ Hà Tĩnh, quê “choa”... đó là nhà thơ Phạm Ngọc Cảnh, bút danh ở chiến trường là Vũ Ngàn Chi tác gải bài thơ “Đêm Quảng Trị”.
Vào những năm 1967-1968, chiến trường Quảng Trị thuộc mặt trận B5 thật vô cùng khốc liệt. Bạt ngàn rừng già của dải Trường Sơn chạy về phía nam là vậy mà không ít cánh rừng chỉ trơ lại “ngàn tay than cháy, vạch màu trời xanh” (Tố Hữu) vì B52 rải thảm, pháo chụp, pháo bầy và những trận mưa của chất độc hóa học Mỹ nhằm hủy diệt môi trường sống của rừng, Việt cộng hết nơi ẩn nấp để cho chúng dễ bề tiêu diệt.
Là chiến trường tiếp giáp với miền Bắc Xã hội chủ nghĩa, hậu phương lớn chi viện sức người, sức của cho tiền tuyến lớn ở miền Nam anh hùng. Một cân gạo, phong lương khô, viên đạn... tới tay bộ đội là tính bằng...máu. Máu đổ từ trên luống cày, lúc thu hoạch, máu của những thanh niên xung phong hỏa tuyến và máu cán bộ, chiến sỹ chuyển ra chiến trường. Còn sách báo, phim ảnh và những món ăn tinh thần khác không thể thiếu mà không phải lúc nào cũng đáp ứng dù tỉ lệ rất thấp. Mỗi cuốn sách, tờ báo và các ấn phẩm văn hóa đến tay chiến sỹ phía trước là sinh tử. Chính vì vậy mà anh em trân trọng chuyền tay nhau đọc không để sót một chữ. Đó là chưa nói có những nội dung hay, hấp dẫn nhiều anh em thuộc làu làu. Nói không quá lời rằng có những bài bút ký, xã luận, bình luận, tùy bút dài cả mấy ngàn từ mà có anh vẫn thuộc hết, để tự nguyện làm...
 

02/03/2022 lúc 08:55

T






hơ là một bộ môn văn học - nghệ thuật hoàn hảo nhất bao gồm những khía cạnh thẩm mỹ: Nhạc, họa, điêu khắc và những khía cạnh khác như thời tính, sử tính…
Hiện hữu trên một bình diện ưu việt, ngôn ngữ thơ ẩn tàng một chiều cao, sâu, rộng, tác động thăm thẳm vào hồn người những tình cảm dạt dào, dẫn dắt trí tưởng tượng của ta bay cao và kích thích hành động vươn tới của con người ở một mức độ tinh vi nào đó…
Thơ, nói theo một nghĩa nào đó, chưa hẳn là đời sống của tác giả nhưng bắt nguồn từ cuộc sống, mà cuộc sống lại chuyển động trong một vận hành toàn bộ vũ trụ thiên nhiên cũng như vũ trụ con người. Do đó, dù muốn ruồng bỏ hoặc khinh rẻ đời sống đi nữa thì thời tính và sử tính vẫn hiện hữu trong thơ, trong những đường bay của thơ một cách khá trọn vẹn…
Trái với nghệ thuật tạo hình, trí tưởng tượng sáng tạo nên thơ khi hoạt động không thấy hẳn sự vật dưới hình dạng vẫn có ở bên ngoài. Dù sự vật đó đã được nghệ thuật khoác thêm một lớp áo - mà chỉ cho ta thấy nhận thức bằng một trực giác và một nội cảm thuần túy. Nó phản ánh... nhưng không phải vẽ lại rập khuôn, mà chủ quan của nhà thơ là yếu tố hệ trọng hơn cả trong hoạt động sáng tác của mình, dù ở những tác phẩm thể hiện mức phản ánh có tính chất cụ thể nhất...
 

02/03/2022 lúc 08:55

V





ới tôi mùa thu này náo nức hơn khi biết mình được về dự trại sáng tác của Liên hiệp các Hội VHNT toàn quốc, tổ chức tại Hà Nội. Trong thâm tâm tôi mong gặp được một số anh chị em văn nghệ sỹ ở Huế và Quảng Trị ra. Chờ từ ngày 26-7-2001đến hôm khai mạc không thấy ai. Sau có nghe tin Trần Hữu Tháp ở Huế không ra được. Còn đại diện của Quảng Trị thì sau đó một ngày mới thấy lệnh khệnh ra đến nơi. Đó là nhà thơ Hải Hiền, tên cúng cơm là Trần Đức Trực. Dáng vóc anh to lớn, mái tóc bơ phờ. Nụ cười cởi mở nhưng... móm hai răng cửa. Hai cái ba lô bé tí tẹo trên tấm lưng phản phạt xuống. Hải Hiền hỏi tôi:
- Anh ở Liên hiệp phải không? Tôi xin đăng ký ngoại trú.
- Không ạ! Tôi cũng là "trại viên" thôi. Ở Phú Thọ anh ạ. Hải Hiền vồ lấy tay tôi lắc lắc:
- Phú Thọ có Đền Hùng phải không? Nì! Cả đời tôi còn mỗi một mong muốn được thăm Đền Hùng đó ông!
Tôi mời anh bữa nào rảnh lên thăm Đền Hùng. Nhà tôi ở cách đền có tám cây số.
 
Từ hôm đó chúng tôi kết bạn, rồi thân nhau, mặc dù tôi và anh hai tính cách khác biệt.Tôi trầm tính, ngại va chạm, cay đắng. Anh ồn ào, dễ gần "ăn sóng nói gió". Lại nghiện rượu và thuốc lào...

02/03/2022 lúc 08:55

N





hà thơ Ngô Minh vừa cho ra đời tập thơ với tên gọi "Nắng mặn". Đây là tập thơ thứ chín của anh (ngoài hai tập phóng sự và tiểu luận). Bạn đọc không chỉ biết anh qua tư cách nhà thơ, nhà báo, nhà phê bình văn học mà còn nhà thơ viết cho thiếu nhi. Anh đã tỏ ra rất xuất sắc khi biết khai thác hợp lý "mảnh vườn" tưởng như dễ mà khó chơi này.
 
Ai trong đời cũng có một tuổi thơ, những năm tháng tuổi thơ thường để lại dấu ấn sâu đậm trong tâm hồn mỗi người. Tuổi thơ kết dọng trong mỗi chúng ta một quá khứ nguyên vẹn, chỉ cần một phép nhiệm màu nào đó thôi là thơ ấu của mỗi chúng ta từ chỗ sâu kín, xa xăm, mơ hồ hiển hiện. Nhà thơ Ngô Minh đã giúp chúng ta làm điều đó. Qua "Nắng mặn" tuổi thơ sáng lên, sinh động, lung linh đủ sắc màu. Trong cái thế giới bồng bềnh, mơ mộng của tuổi thơ ta bắt gặp những tình cảm ấm cúng trong mái ấm của gia đình: Ba là một/ Mẹ là hai/ Em là ba/ Thành một nhà. (Đếm đến ba). Là hình ảnh của người mẹ âm thầm lặng lẽ, chăm chút cho ta từng ngày, từng bữa cơm, tấm áo đã theo suốt ta trong cuộc đời: Cơm nóng mẹ xới/ Mẹ thổi phù phù/  bé lười ăn lắm/ mẹ bón từng thìa/ ... No rồi bé ngủ/ mẹ vội đi làm/ bé ơi có biết/ mẹ chẳng kịp ăn/ (Mẹ). Hay: Mẹ ngồi tay thoăn thoắt/ Đan áo rét cho con/ Trưa mùa thu con ngủ/ Sợi len xây bóng tròn. (Tấm áo cho con). Là hình ảnh của người cha như núi Thái Sơn, chỗ dựa vững chắc cho ta trong đời: Ba ngồi con vịn/ con trèo lên vai/ ba như giàn giáo/ con là thợ xây (Khi con tập đi). Hình ảnh của bà nội rất đỗi quen thuộc, nét mặt in hình thời gian được khắc họa rất sâu sắc, đầy ấn tượng trong sự nâng niu...

02/03/2022 lúc 08:55

B





ất cứ một nền văn học chân chính nào, sự ra đời và phát triển của nó đều gắn bó sâu sắc với thời đại sinh ra nó, thực hiện xuất sắc nhiệm vụ của thời đại đó. Văn học Việt Nam sau 1945, đặc biệt là mảng văn học viết về đề tài chiến tranh Cách mạng là một hiện tượng độc đáo, đáp ứng cao độ những đòi hỏi bức thiết của thời đại, sáng tạo trên cảm hứng lớn của thời đại, có vị trí xứng đáng trong tiến trình văn học dân tộc dân tộc và cũng chịu những thách thức nghiệt ngã của thời gian.
1. Chúng ta đều biết rằng, nếu như nửa đầu thế kỷ XX, lịch sử xã hội Việt Nam chủ yếu là những cuộc vận động Cách mạng dữ dội, dẫn đến cao trào tháng Tám 1945, thì nửa sau, lịch sử chủ yếu là hai cuộc kháng chiến lâu dài nhằm bảo vệ thành quả của cách mạng, độc lập dân tộc và giải phóng đất nước, dẫn đến chiến thắng lịch sử 1954 và 1975. Một thời gian dài hậu chiến tranh (1975), những vấn đề của cuộc chiến vẫn còn in đậm trong đời sống tinh thần của dân tộc. Bởi vậy, có thể nói văn học về đề tài chiến tranh chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ sinh ra và phát triển là do đòi hỏi bức thiết của nhiệm vụ chính trị cấp bách của thời đại: Tất cả để chiến thắng kẻ thù xâm lược! Đó là ý thức công dân cao cả của văn học hòa trong ý thức chính trị cao cả của thời đại, được văn nghệ sỹ tự nguyện dâng hiến cả tình cảm, trí tuệ của mình, như một tất yếu lịch sử!
 
Khẩu hiệu "Văn nghệ phục vụ kháng chiến", đã làm hình thành một dòng văn học áp sát hiện thực chiến đấu, phản ánh tươi rói những diễn biến của cuộc chiến tranh, tạo ra một sinh khí khác hẳn với văn chương trước Cách mạng tháng Tám. Khác từ cách quan niệm về bản chất, chức năng của văn học, đến cảm nhận hiện thực, đến giọng điệu, nhân vật, ngôn ngữ và thái độ của văn nghệ sĩ. Một dòng văn học phục vụ "công nông binh", gần gũi, truyền cảm...

02/03/2022 lúc 08:55

T





ừ hai năm nay truyện ngắn đang lấy lại được vị trí của nó trong đời sống văn học. Còn nhớ, mấy năm trước, tiểu thuyết là thể loại được ưa thích nhất. Người đọc ham tiểu thuyết, nhà văn lao vào viết tiểu thuyết, nhà xuất bản chỉ in tiểu thuyết. Truyện ngắn cơ hồ khó tồn tại, đất sống  bị thu hẹp lại chỉ còn trên mặt báo. Vậy nhưng qua thời gian, tình thế đổi khác: Truyện ngắn lại lên ngôi. Nhìn trên thị trường văn học và quan sát đời sống văn học hôm nay có thể nói chắc là có một mùa truyện ngắn đang đến.
 
Các báo vẫn in truyện ngắn là đương nhiên, lại còn in nhiều nữa. Các nhà xuất bản bây giờ liên tiếp cho ra các tập truyện ngắn, phần nhiều là của các cây bút mới mà vẫn tiêu thụ được. Nhà xuất bản Hà Nội tổ chức hẳn một cuộc thi viết tiểu thuyết và tập truyện về thủ đô thì trong số các sách dự thi đã ra chủ yếu là truyện ngắn (Các tập Cát đợi, Mỹ nhân quyên sinh, Biển cứu rỗi, Bức tranh màu huyết thạch, Tháng có 25 ngày, Bão đêm...). Nhà xuất bản thành phố Hồ Chí Minh mở cuộc thi truyện ngắn dành cho các cây bút mới (in thành tập Miền cực lạc). Nhiều nhất là các cuộc thi truyện ngắn do các báo chí khắp nước mở ra trong hai năm nay. Cuộc thi của Báo Văn nghệ (in thành tập Ánh trăng). Cuộc thi Tác Phẩm Tuổi Xanh (lần 2) của Báo Tiền phong (in thành tập Những đêm thắp nắng). Cuộc thi của Tạp chí Văn nghệ quân đội kéo dài hai năm (1992-1994) hiện đang vào chặng cuối. Cuộc thi của Bán nguyệt san Thế Giới mới cho loại truyện rất ngắn dưới một nghìn chữ...