Cùng với các phương tiện, các kênh thông tin truyền thông, thông tấn khác, tạp chí văn nghệ địa phương có nhiệm vụ tuyên truyền, quảng bá các di sản văn hóa, lịch sử của địa phương mình và của khu vực rộng lớn hơn (vùng, miền, quốc gia...)
Việc tuyên truyền, quảng bá các di sản văn hóa, lịch sử nhằm cung cấp kiến thức về văn hóa, lịch sử, khơi dậy niềm tự hào về các giá trị truyền thống mang dấu ấn riêng có của một vùng đất; nhằm góp phần thúc đẩy phát triển du lịch - một ngành kinh tế có tiềm năng dồi dào, có vai trò ngày càng lớn, hiệu quả kinh tế - xã hội thu được ngày càng cao và mang tính bền vững; hơn thế, những tác phẩm tuyên truyền, quảng bá các di sản văn hóa, lịch sử còn là những “đại sứ của giao lưu, kết nối văn hóa” giữa các địa phương, các dân tộc...
Khi tuyên truyền, quảng bá các di sản văn hóa, lịch sử, mỗi loại hình nghệ thuật (điện ảnh, nhiếp ảnh, hội họa, thơ ca, âm nhạc, truyện ký...) của hội văn nghệ địa phương sẽ tái hiện các di sản văn hóa, lịch sử ấy theo đặc trưng nghệ thuật của mình. Qua đó, công chúng sẽ có cả loạt “phiên bản” của mỗi di tích văn hóa, lịch sử mang những nét đẹp về màu sắc, đường nét, hình khối, hồn cốt riêng, qua lăng kính, góc nhìn, cách cảm nhận của mỗi văn nghệ sỹ. Các tác phẩm này giúp cho những ai chưa có điều kiện đến thăm di sản văn hóa, lịch sử, sẽ như được đồng hành cùng người nghệ sỹ tham quan di sản văn hóa, lịch sử và vẫn có thể lưu giữ trong ký ức, trong tâm tưởng của mình bằng hình ảnh sinh động về di sản ấy. Nếu đạt chất lượng cao, các tác phẩm tuyên truyền, quảng bá di sản văn hóa, lịch sử sẽ là “những hướng dẫn viên du lịch thông thái, lịch lãm” đưa du khách khi đến tận nơi, tận mắt chiêm ngưỡng di sản văn hóa, lịch sử, giúp du khách cảm nhận được nhiều hơn, sâu sắc hơn vẻ đẹp phong phú, đa diện của di sản.
Các loại hình nghệ thuật tuyên truyền, quảng bá di sản văn hóa, lịch sử theo đặc trưng nghệ thuật của mình, nhưng việc “tái tạo” di sản văn hóa, lịch sử trong tác phẩm đòi hỏi phải tôn trọng những phẩm chất cơ bản của “nguyên mẫu”. Đối tượng được phản ánh là những di sản đã được các tổ chức quốc tế, quốc gia, các cấp chính quyền và cả những danh nhân đánh giá, xếp hạng, bình chọn, chẳng hạn “di sản văn hóa thế giới”, “di tích quốc gia đặc biệt”, “di tích văn hóa, lịch sử” các cấp, “Thiên Nam đệ nhất động”, “Hạ Long trên cạn”… Vì thế, các nghệ sỹ không thể do nặng tình với di sản mà tô vẽ quá lên, làm vỡ mộng du khách khi có dịp đối chứng di sản trong tác phẩm nghệ thuật với di sản thật ngoài đời.
Bắc miền Trung là một vùng đất mang những nét rất riêng về nhiều mặt, nơi mỗi tỉnh đều có cảnh sắc như của quốc gia thu nhỏ, có núi rừng, đồng bằng và biển cả; nơi mật độ các di sản văn hóa, lịch sử khá đậm đặc, trong đó, nhiều di sản được UNESCO công nhận là di sản thế giới: Thành Nhà Hồ, Ví dặm Nghệ Tĩnh, động Phong Nha - Kẻ Bàng, Nhã nhạc cung đình Huế... Rất nhiều di sản được công nhận là di tích quốc gia đặc biệt, di tích văn hóa, lịch sử các cấp, tiêu biểu là: Đền Bà Triệu, Khu di tích lịch sử Kim Liên, Nam Đàn, Ngã ba Đồng Lộc, Truông Bồn, Đường 20 quyết thắng, Thành Cổ Quảng Trị...
Trên mảnh đất tươi đẹp và quật cường này, hội Văn nghệ nói chung, và tạp chí văn nghệ nói riêng của mỗi tỉnh đều rất quan tâm đến việc tuyên truyền, quảng bá các di sản văn hóa, lịch sử của mình, ghép thành một bức tranh hoành tráng, đa dạng, vừa mang nét đẹp riêng của mỗi địa phương, vừa góp phần thể hiện bản sắc chung của cả vùng.
Theo thống kê chưa đầy đủ, Thanh Hóa có 1.535 di tích lịch sử, văn hóa và danh lam thắng cảnh, trong đó có các di tích trọng tâm như: Di sản văn hóa thế giới Thành Nhà Hồ, di sản quốc gia đặc biệt Lam Kinh… cùng với di sản phi vật thể đặc sắc mang dấu ấn của mỗi vùng miền như hò sông Mã, dân ca Đông Anh, trò diễn Xuân Phả… Trong nhiều năm qua, Tạp chí Xứ Thanh đã luôn dành một phần lớn dung lượng đăng tải, giới thiệu các tác phẩm thuộc nhiều loại hình nghệ thuật khác nhau để tuyên truyền, quảng bá các di sản văn hóa, lịch sử của Thanh Hóa. Ngoài những truyện ngắn, ảnh nghệ thuật đi sâu vào khai thác những nét truyền thống văn hóa lịch sử của mỗi địa phương trong tỉnh, Tạp chí rất chú trọng và thường xuyên đặt bài nghiên cứu, tìm hiểu về những tinh hoa văn hóa vật thể và phi vật thể trong nhân dân như lễ hội, phong tục tập quán, lễ nghi… Tạp chí văn học nghệ thuật là kênh thông tin phản ánh đa chiều về các sự kiện, các hoạt động liên quan đến việc bảo tồn và phát huy các di sản văn hóa của dân tộc, để từ đó giúp cho các cơ quan chức năng và những người làm công tác quản lý, nghiên cứu về văn hóa, lịch sử có thêm thông tin hữu ích. Bên cạnh đó Tạp chí văn nghệ địa phương còn phản ánh chân thực, có chiều sâu nét đẹp văn hóa trong các phong tục, tập quán, các lễ hội truyền thống của đồng bào các dân tộc; các làn điệu dân ca, dân vũ đặc sắc; các loại hình nghệ thuật truyền thống của dân tộc (tuồng, chèo, cải lương, múa rối nước, ca trù…); các ngành nghề cổ truyền; món ăn ẩm thực; các nghi thức, nghi lễ tuyền thống; các hương ước, quy ước của bản làng, dòng họ gắn liền với tín ngưỡng, tâm linh trong đời sống hằng ngày, mang đặc trưng riêng của từng dân tộc, từng dòng họ. Qua đó, đã góp phần khơi dậy lòng tự hào, tự tôn dân tộc, phát huy vai trò của đồng bào các dân tộc trong việc bảo tồn, gìn giữ và phát triển các giá trị văn hóa truyền thống, làm cho nét đẹp văn hóa, lịch sử lan rộng trong đời sống xã hội. Phải nói đúng rằng, việc tôn vinh, kết nối các giá trị lịch sử, văn hóa, di sản là một lợi thế mạnh của các tạp chí địa phương trong việc tuyên truyền, quảng bá sâu, rộng và có sức lan tỏa cao trong lòng đông đảo bạn đọc. Từ đó Tạp chí văn nghệ địa phương đã góp phần to lớn trong việc đấu tranh bảo vệ các giá trị truyền thống, bản sắc văn hóa dân tộc trước sự tấn công, du nhập của các trào lưu văn hóa, lối sống phương Tây xa lạ đi ngược với truyền thống lịch sử dân tộc, khí phách và những giá trị tinh thần đạo đức tốt đẹp của con người Việt Nam.
Tuy nhiên, trong việc tuyên truyền, quảng bá các di sản văn hóa, lịch sử, hội Văn nghệ cũng như tạp chí văn nghệ ở mỗi tỉnh còn thiếu sự giao lưu, hợp tác cả về nghiệp vụ sáng tác, cả về giới thiệu, quảng bá tác phẩm của nhau, vẫn đang “mạnh ai, nấy làm”, “đèn nhà ai, nhà ấy rạng”, nên bức tranh chung vẫn đang là những mảnh ghép còn lằn rõ địa giới hành chính.
Thực tế những năm qua cho thấy, hầu hết báo chí nói chung và tạp chí văn nghệ địa phương nói riêng đều xây dựng chuyên trang, chuyên mục đề tài lịch sử, văn hóa, đồng thời cũng phê phán, lên án mạnh mẽ những hành vi xâm hại đến di sản văn hóa. Nhờ đó việc bảo vệ, đầu tư phục hồi những di tích bị hư hỏng, xuống cấp hoặc bị mất hiện vật, cũng như những vụ việc xâm hại đến di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh được nâng lên đáng kể.
Nghị quyết Trung ương 9 khóa XI về “Xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước” tiếp tục khẳng định quan điểm: “Xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, thống nhất trong đa dạng của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, với các đặc trưng dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học”. Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là: “Xây dựng cơ chế để giải quyết hợp lý, hài hòa giữa bảo tồn, phát huy di sản văn hóa với phát triển kinh tế - xã hội. Bảo tồn, tôn tạo các di tích lịch sử - văn hóa với phát triển du lịch. Phục hồi và bảo tồn một số loại hình nghệ thuật truyền thống có nguy cơ mai một. Phát huy các di sản được UNESCO công nhận, góp phần quảng bá hình ảnh con người Việt Nam”. Từ thực tế nêu trên, để nâng cao chất lượng, hiệu quả xã hội của việc tuyên truyền, quảng bá các di sản văn hóa, lịch sử, có thể cho rằng trước hết, hội Văn nghệ cũng như tạp chí văn nghệ ở mỗi tỉnh cần chủ động làm tốt phần việc của mình, thuộc phạm vi địa phương mình, đồng thời, liên kết với các tỉnh bạn trong hoạt động sáng tác và giới thiệu, quảng bá tác phẩm. Mặt khác, có những hoạt động cần được nâng lên tầm khu vực Bắc miền Trung. Theo đó, mỗi tỉnh hoặc 6 tỉnh trong khu vực Bắc miền Trung có thể độc lập hoặc phối hợp cùng nhau áp dụng các giải pháp để nhằm nâng cao vai trò của tạp chí địa phương với việc tôn vinh, kết nối các giá trị lịch sử, văn hóa, di sản miền Trung như:
- Tổ chức đi thực tế hoặc mở trại viết tại địa bàn có di sản văn hóa, lịch sử. Tổ chức hội thảo chuyên đề về tuyên truyền, quảng bá các di sản văn hóa, lịch sử.
- Tổ chức các cuộc thi sáng tác chuyên loại hình văn học nghệ thuật (văn xuôi, thơ, ảnh, mỹ thuật...) hoặc huy động mọi loại hình nghệ thuật phù hợp sáng tác tuyên truyền, quảng bá về một di sản văn hóa, lịch sử.
- Cần phê phán lên án mạnh mẽ những bài viết về chủ đề văn hóa vi phạm đạo đức, lối sống, thuần phong mỹ tục của dân tộc, có tác động không tích cực đến người đọc đặc biệt là đến tính cách và tâm hồn giới trẻ Việt Nam hôm nay.
- Tạp chí văn nghệ các tỉnh nên dành “đất” giới thiệu tác phẩm của hội, của tạp chí văn nghệ tỉnh bạn, thường xuyên giữ mối liên hệ mật thiết, kịp thời cung cấp đường lối, chủ trương cũng như trao đổi kinh nghiệm của tỉnh mình với tỉnh bạn trong việc tôn vinh, kết nối các giá trị lịch sử, văn hóa, di sản miền Trung.
- Tạp chí văn nghệ địa phương phải thường xuyên đổi mới nội dung, tuyên truyền, quảng bá, tạo sức hấp dẫn, lôi cuốn người đọc, hình thành nhận thức, thái độ hành vi ứng xử văn hóa, lối sống với các di sản văn hóa dân tộc, khơi dậy sức sáng tạo của nhân dân trong các hình thức sinh hoạt văn hóa cộng đồng, đồng thời giữ gìn được truyền thống tốt đẹp của văn hóa dân tộc trong từng gia đình, làng bản, thôn xóm. Đặc biệt quan tâm việc mở thêm các chuyên trang tuyên truyền quảng bá cho đồng bào dân tộc thiểu số đang trở nên cần thiết và cấp thiết hơn bao giờ hết.
- Đội ngũ quản lý, phóng viên, biên tập viên ở các Tạp chí văn nghệ địa phương cần phải thường xuyên nâng cao trình độ chuyên môn lẫn đạo đức nghề nghiệp, nhất là việc thâm nhập thực tế tại các địa phương để làm tốt vai trò là một tuyên truyền viên trong việc khơi gợi và gìn giữ sắc thái văn hóa lịch sử dân tộc đến người đọc. Song song với điều đó rất cần việc tăng cường phối hợp giữa các cơ quan ban ngành trong tỉnh, trong khu vực, trong nước với các tạp chí địa phương để mở những đợt tập huấn, bồi dưỡng cho đội ngũ làm công tác tuyền truyền quảng bá văn hóa lịch sử này.
- Cần mở rộng mạng lưới cộng tác viên và những người viết có chuyên môn về công việc sưu tầm, nghiên cứu những giá trị lịch sử văn hóa. Cùng với đó là việc có một chế độ đãi ngộ hợp lý từ việc thâm nhập thực tế đến nhuận bút hay có khen thưởng kịp thời khi những tác phẩm văn học nghệ thuật và nghiên cứu về đề tài văn hóa lịch sử có chất lượng cũng là rất cần thiết.
Di sản văn hóa, lịch sử Việt Nam nói chung và khu vực Bắc miền Trung nói riêng là tài sản quý giá của 54 dân tộc sinh sống trên đất nước Việt Nam từ hàng nghìn năm, là cốt lõi của bản sắc dân tộc Việt. Qua bài viết ngắn này tôi hy vọng, bằng việc thực hiện đồng bộ các giải pháp nêu trên, trong thời gian tới, Tạp chí văn nghệ các tỉnh sẽ làm tốt hơn nhiệm vụ tuyên truyền, quảng bá các di sản văn hóa, lịch sử của khu vực Bắc miền Trung.
L.N
