|
C |
húng ta ai cũng biết Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh là một nhà báo cách mạng vĩ đại. Từ năm 1911, khi bí mật xuất dương tìm đường cứu nước cho đến những năm tháng cuối cùng của cuộc đời, Người đã viết hàng ngàn bài báo, truyện, ký, kịch, thơ ca, các bài phân tích chính luận tầm cỡ với hàng chục hàng trăm bút danh khác nhau. Có thể nói báo chí là vũ khí sắc bén hiệu quả nhất của nhà báo Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh trong sự nghiệp giải phóng dân tộc, kháng chiến thắng lợi. Tuy nhiên có lẽ không ít người chưa biết rằng Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh không chỉ viết báo, Người còn trực tiếp sáng lập và làm chủ bút nhiều tờ báo cách mạng trong những thời kỳ khó khăn nguy hiểm nhất. Như báo "Người cùng khổ", "Việt Nam độc lập"… Đặc biệt Người đã nhiều lần đích thân đi bán báo, viết quảng cáo, truyền đơn cổ động độc giả mua báo. Đó là sự vĩ đại trong tính cách của Bác Hồ; Vừa sâu sắc về tư tưởng, lại vừa cụ thể chi tiết trong từng công việc. Chúng tôi xin cung cấp cho bạn đọc, đặc biệt là các nhà báo trẻ một số tư liệu xung quanh sự độc đáo hiếm có của nhà báo Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh về việc quảng cáo cổ động mua báo.
Công xã Pari 1871 là lịch sử anh hùng của giai cấp vô sản Pháp. Ngày 18-3 hàng năm những người cộng sản và nhân dân lao động Pháp lại tập trung tai Nghĩa trang Pére Lachaise, nơi kẻ thù hung bạo đã bắn hàng ngàn chiến sĩ Công xã dưới một bức tường để tưởng niệm những người đã hy sinh cho lý tưởng cách mạng Vô sản. Bức tường đó đã trở thành bức tường chiến sĩ Công xã. Nhân ngày 18-3-1923, lúc này đồng chí Nguyễn Ái Quốc là chủ bút báo "Người cùng khổ" (Le Paria), đã mang một tờ truyền đơn cổ động độc giả vô sản Pháp mua báo "Người cùng khổ" đến Bức tường chiến sĩ Công xã Pari, trước mộ các chiến sĩ, phát cho những người đến viếng mộ. Tờ quảng cáo này do chính tay Người viết. Tất nhiên là bằng tiếng Pháp, nội dung rất ngắn gọn mà thiết thực: "Dự kiến những nghiêm trọng có thể xảy ra ngày một ngày hai, bạn đừng đợi gì mà chưa mua báo Người cùng khổ và hô hào bạn bè mua nó. Tờ báo này là tờ báo của bạn, giúp bạn thoát khỏi cảnh nô lệ, và sẽ phát hành rộng rãi trong tất cả các thuộc địa, nhằm dẫn dắt những người bị bóc lột thuộc mọi màu da đoàn kết lại dưới nếp lá cờ đỏ búa liềm, để trong mộ phong trào Cách mạng Quốc tế rộng lớn, quét sạch mọi kẻ thù bóc lột mà chúng ta là những ngưuowif cùng khổ…" Chọn đúng ngày Công xã Pari để cổ động mua báo "Người cùng khổ" là sự nhạy bén, sắc sảo trong "tiếp thị" vậy!
Cùng mùa xuân năm 1923 ở Pari ấy, ngoài báo "Người cùng khổ" bằng tiếng Pháp, nhà báo Nguyễn Ái Quốc còn dự định ra một tờ báo bằng tiếng Việt lấy tên là Việt Nam Hồn để tuyên truyền thức tỉnh ý thức dân tộc trong cộng đồng người Việt Nam tại Pháp. Để chuẩn bị "thị trường" cho tờ báo, Người tự tay viết một bích chương cổ động mua báo. Và tự mang đi phát tận các khu phố có bà con Việt Kiều sinh sống. Tờ truyền đơn cổ động này viết theo lối văn xuôi có vần điệu (giống kiểu nói lối) rất dân giả Việt Nam, lại rất sáng tạo và hiện đại trong bút pháp thể hiện. Xin dẫn nguyên văn:
"Ở trong thế giới, ống nói, tàu bay, việc lạ tin hay, ngày ngày thường có. Nào ai muốn rõ phải có nhật trình. Mình ở gia đình, mắt soi vạn lý. Á. Âu. Úc, Mỹ rút lại một tờ. Con trẻ đàn bà ai cũng biết. Mình người nước Việt. Khách địa làm ăn. Chẳng học Hán văn, không xem Pháp tự. Việc đời hay dở, lành dữ mặc ai. Tuy có mắt tai, cũng không nghe thấy. Phận mình đã vậy, vận nước thế nào, anh chị đồng bào có hay chăng nhẽ! Cũng vì nghĩ thế tôi muốn làm ra, một tiếng báo Ta cho đồng bào đọc. Chẳng nài khó nhọc, dám kể công trình. Mong mọi người mình nở mày nở mặt.
Báo này sẽ đặt tên Việt Nam Hồn. Một tháng hai lần, mỗi lần trăm bản. Xin anh em bạn, ai có muốn coi, cắt gửi cho tôi cái toa mãi chỉ.
Mấy lời chung thủy, thư bất tận ngôn.
Chúc Việt Nam Hồn
Vạn tuế, Vạn Vạn tuế.
Cắt gửi toa này cho ông Nguyễn Ái Quốc nhà số 3, phố Macsê de Patơriacsơ, Pari, quận 5
|
Tôi tên là.…………………… Ở số nhà…………………….. Tỉnh………………………….. Gửi lại 12 quan để mua báo Việt Nam Hồn 6 tháng |
Xin mở ngoặc đơn để nói rõ mấy việc: thứ nhất là trong bản thảo tờ cổ động mua báo này, nhà báo Nguyễn Ái Quốc có ghi chú rất rõ ràng "nếu không đủ 100 người mua thì không thể ra báo được". Thứ hai là trong khi xúc tiến xuất bản báo Việt Nam Hồn thì Người được triệu tập đi dự Đại hội Quốc tế cộng sản ở Liên Xô, nên dự định ra báo không được thực hiện . Địa chỉ "đặt mua báo" nói trên là địa chỉ của báo Người cùng khổ ở Pari.
Năm 1941, Bác Hồ ra báo "Việt Nam Độc Lập" tại chiến khu Việt Bắc. Số đầu tiên đánh số là 101 ra ngày 01-8-1941 tại rừng Khuổi Nậm (Pác bó, Cao Bằng). Dù bận trăm công ngàn việc của Cách mạng, Người vẫn trực tiếp chỉ đạo, duyệt bài, vẽ tranh có khi trực tiếp đi lấy tin. Báo "Việt Nam Độc Lập" từ 1941 đến 30-9-1945 ra được 129 số. các số từ 8-1942 do đồng chí Phạm Văn Đồng làm chủ bút. Trong số đầu tiên của báo "Việt Nam Độc Lập" (số 101, ngày 01-8-1941) nhà báo Nguyễn Ái Quốc đã có bài văn vần khuyên độc giả mua báo "Việt Nam Độc Lập"
"Báo Độc Lập hợp thời đệ nhất
Làm cho ta mở mặt mở tai
Cho ta biết đó biết đây
Ở trong việc nước ở ngoài thế gian…"
Nhưng có lẽ độc đáo nhất của "nghệ thuật tiếp thị" báo chí của Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh là bức tranh cổ động mua báo "Việt Nam Độc Lập" , in ở số 3 báo Việt Nam độc lập. Nghĩa là sau khi báo xuất bản đầu tiên được 20 ngày, Bác xếp hoàn toàn bằng chữ "Việt nam độc lập" , vẽ người Việt đàn sức trẻ đầu đội nón (dấu của chữ ô trông chữ độc lập) tay cầm cờ đỏ sao vàng, mồm thổi kèn loa. Chữ Đ (Độc lập) viết hoa được cách điệu bằng chiếc kèn cổ động mua báo (xem tranh). Bốn câu "quảng cáo" phụ đề tranh như sau:
"Việt Nam Độc Lập" thổi kèn loa
Kêu gọi dân ta trẻ lẫn già
Đoàn kết vững bền như khối sắt
Để cùng nhau cứu nước Nam ta."
Chỉ mấy ví dụ trên, chúng ta cũng đã hết sức khâm phục tài năng, sự nhạy cảm khả năng "tiếp thị" báo chí cực kì sắc bén của nhà báo Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh.
M.K
(Nguồn Tổng tập văn học Việt Nam)
