Có thể thấy phát triển du lịch Quảng Trị trong mối liên kết với các tỉnh miền Trung và các nước trên hành lang kinh tế Đông Tây cho phép khai thác những lợi thế tương đối của Quảng Trị và các địa phương về tài nguyên du lịch, về vị trí trong giao thương, về hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ thuật và các nguồn lực khác cho phát triển du lịch; đồng thời tạo cho Quảng Trị khả năng cạnh tranh cao hơn trong thu hút đầu tư và khách du lịch.
Với vai trò quan trọng là điểm đầu mối của Việt Nam trên trục hành lang Đông Tây dẫn thẳng ra biển Đông, Quảng Trị có tiềm năng và cơ hội to lớn để thu hút, khai thác dòng khách trong Tiểu vùng sông Mêkông mở rộng và các nước thứ ba đến Tiểu vùng vào Việt Nam theo tuyến hành lang Đông Tây.
Tại khu vực miền Trung, Quảng Trị nằm giữa các tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình ở phía Bắc và Thừa Thiên Huế, Đà Nẵng, Quảng Nam ở phía Nam là khu vực dày đặc di sản thế giới và các khu, điểm du lịch quan trọng trong vùng. Đồng thời, tuyến hành lang Đông Tây vào Việt Nam đi qua Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, Đà Nẵng cũng kết nối với tuyến đường Hồ Chí Minh (cả nhánh Đông và nhánh Tây) và quốc lộ 1A là các trục giao thông mạch máu của đất nước. Đặc điểm này là thế mạnh riêng có của tỉnh Quảng Trị mà không nhiều địa phương trên cả nước có được để có thể khai thác nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.
Trong bối cảnh kinh tế - xã hội của tỉnh còn nhiều khó khăn, phải chịu những hậu quả nặng nề của chiến tranh, nhân lực và vật lực còn hạn chế thì Quảng Trị không nên phát triển một cách dàn trải mà cần tập trung vào thế mạnh nổi trội của địa phương để thu hút đầu tư và phát triển nhanh, làm đầu tàu kéo các ngành khác phát triển. Theo đó, du lịch nên được lựa chọn là một trong những ngành kinh tế mũi nhọn hàng đầu của tỉnh Quảng Trị. So với Quảng Bình, Thừa Thiên - Huế và Đà Nẵng, Quảng Trị tuy không có lợi thế về địa hình, thổ nhưỡng và điều kiện tự nhiên nhưng không thua kém về tiềm năng phát triển du lịch, đặc biệt là du lịch Hoài niệm. Ba địa phương lân cận này rất coi trọng, tập trung khai thác lợi thế về du lịch, đã đầu tư thích đáng và đặt du lịch đúng vị trí phải có của nó để tạo ra sự đột phá thúc đẩy du lịch. Để đẩy mạnh phát triển du lịch địa phương, Quảng Trị cần tăng cường hợp tác, liên kết phát triển với các tỉnh miền Trung và khai thác lợi thế từ vị trí chiến lược nằm trên hành lang kinh tế Đông Tây.
Với những tiềm năng và lợi thế riêng, để thúc đẩy phát triển du lịch lên tầm cao mới, Quảng Trị nên chú trọng phát triển 4 dòng sản phẩm du lịch chủ đạo: du lịch hoài niệm chiến trường xưa và đồng đội, du lịch nghỉ dưỡng biển đảo, du lịch tôn giáo, du lịch tâm linh và du lịch hành lang kinh tế Đông Tây, trong đó du lịch hoài niệm cần được coi là một điểm nhấn tạo động lực thúc đẩy liên kết hợp tác du lịch giữa Quảng Trị và các địa phương khác.
Thứ nhất, du lịch hoài niệm chiến trường xưa và đồng đội được xác định là sản phẩm du lịch đặc thù và khác biệt nhất của Quảng Trị, đã được phân tích và làm rõ trong Hội nghị tổng kết 10 năm Du lịch Hoài niệm Quảng Trị. Hai mươi năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước là trang sử vàng chói lọi nhất trong lịch sử chống giặc ngoại xâm của dân tộc ta. Mỗi địa phương trong cả nước đều có thể tự hào về sự đóng góp công sức, trí tuệ và xương máu làm nên chiến công vĩ đại của cả nước. Nhưng nếu phải chọn một vùng đất như là biểu trưng, có tính đại diện cao, phản ánh cô đọng và toàn diện cuộc chiến tranh khốc liệt này để tri ân thì Quảng Trị phù hợp hơn cả bởi lẽ:
- Quảng Trị là nơi có hai giới tuyến quân sự chia cắt hai miền Nam Bắc (giới tuyến sông Bến Hải năm 1954 - 1972 và giới tuyến sông Thạch Hãn từ 1972 - 1975); Là nơi diễn ra cuộc đối đầu lịch sử quyết liệt nhất, tàn khốc nhất giữa ta và địch. Chiến trường Quảng trị là nơi tập trung binh lực và phương tiện chiến tranh hùng mạnh nhất cả hai phía với nhiều trận chiến hào hùng, oanh liệt ở Khe Sanh, Cồn Tiên, Dốc Miếu, Tà Cơn, Làng Vây, Thành Cổ Quảng Trị - nơi số lượng bom đạn Mỹ ném xuống tương đương với sức công phá của 7 quả bom nguyên tử ném xuống Hirôsima Nhật Bản trong chiến tranh thế giới lần thứ 2. Chiến tranh và cách mạng cũng để lại trên mảnh đất Quảng Trị một hệ thống các di tích lịch sử chiến tranh cách mạng phong phú về số lượng, đa dạng về loại hình và có tầm cỡ về nội dung. Với gần 500 di tích lịch sử cách mạng, trong đó có nhiều di tích được xếp hạng quốc gia đặc biệt như Địa đạo Vịnh Mốc, Cầu Hiền Lương - Đôi bờ Bến Hải, Thành Cổ Quảng Trị, Nghĩa trang liệt sỹ Quốc gia Trường Sơn và Đường 9, Đường Hồ Chí Minh huyền thoại... Điều đặc biệt là cả nhân loại biết đến Thành Cổ Quảng Trị và Nghĩa trang Quốc gia Trường Sơn mang tính biểu tượng về sự tàn khốc, ác liệt và mức độ hủy diệt cuộc sống của chiến tranh. Trên cơ sở đó, có thể xây dựng Thành Cổ Quảng Trị trở thành biểu tượng hòa bình thế giới, phản ánh nhu cầu và ước vọng hòa bình của loài người, đồng thời thể hiện được tính nhân văn, tình yêu hòa bình và nguyện vọng chung sống trong hòa bình.
- Không có nơi nào trên đất nước ta có hệ thống nghĩa trang liệt sĩ dày đặc như tại Quảng Trị với 72 nghĩa trang liệt sĩ và hai nghĩa trang liệt sĩ quốc gia là nghĩa trang Đường 9 và nghĩa trang Trường Sơn – nơi yên nghỉ của gần 60.000 liệt sĩ từ khắp các miền quê của Tổ quốc. Không có địa phương nào trên cả nước lại không có những người con ưu tú của mình trực tiếp chiến đấu và hy sinh trên mảnh đất này. Những chiến công, hy sinh đó là của cả nước, quang vinh đau thương ở đây là của cả dân tộc. Vào những dịp lễ, Tết, ngày Thương binh liệt sĩ 27 - 7, cả nước hướng về Quảng Trị - mảnh đất kiên cường bất khuất, đã bị tàn phá nặng nề trong chiến tranh để cầu cho anh linh các anh hùng liệt sĩ, những người đã mất an nghỉ bình an và cầu cho đất nước được thái bình thịnh vượng.
Vì vậy, Quảng Trị cần tiếp tục xây dựng hoàn thiện du lịch hoài niệm thành sản phẩm đặc thù, độc đáo, mang sự khác biệt và nét đặc trưng riêng có của tỉnh.
Thứ hai là du lịch nghỉ dưỡng biển đảo. Với 75 km bờ biển, Quảng Trị sở hữu nhiều bãi tắm đẹp như Cửa Tùng, Cửa Việt, Mỹ Thuỷ, Vĩnh Kim... Đặc biệt, Cửa Tùng đã từng được mệnh danh là Nữ hoàng của các bãi biển Việt Nam và Cửa Việt là bãi tắm dài, đẹp đang dần hình thành khu du lịch dịch vụ có qui mô và chất lượng cao phục vụ du khách. Các bãi tắm trên cùng đảo Cồn Cỏ sẽ là cụm du lịch nghỉ dưỡng biển đảo hấp dẫn khách du lịch đến với Quảng Trị. Phát triển Cồn Cỏ thành khu du lịch nghỉ dưỡng biển lý tưởng, cảnh quan sinh thái, tìm hiểu văn hóa, lịch sử của một đảo nhỏ hai lần anh hùng, khác với những khu du lịch trên bờ bằng cách tạo ra một không gian tĩnh lặng cho du khách đắm chìm trong thiên nhiên, giao lưu với thiên nhiên. Quảng Trị cần tập trung kêu gọi đầu tư phát triển du lịch, đồng thời chú trọng công tác gắn du lịch với quân sự, kinh tế và quốc phòng, nhất là trong dân sự hóa đảo Cồn Cỏ để đầu tư, xây dựng đảo Cồn Cỏ không chỉ là điểm chốt phòng thủ bảo vệ Tổ quốc mà còn là quần thể du lịch, di tích cách mạng, du lịch sinh thái biển, thể thao quân sự.
Thứ ba là du lịch tôn giáo, du lịch tâm linh. Tại Quảng Trị, thời gian qua loại hình du lịch này chưa thực sự phát triển nhưng tiềm năng thì rất lớn, trong đó nổi bật là chùa Sắc Tứ - ngôi chùa cổ nhất miền Trung và đặc biệt nhà thờ La vang nơi được toà thánh Vaticăng công nhận Đức mẹ hiện hình, hàng năm thu hút đông đảo tín đồ và du khách bốn phương về hành lễ. Nếu tỉnh có chủ trương và tạo điều kiện phát triển, lượng khách hành hương trong nước và quốc tế đến đây hàng năm có thể tới hơn 1 triệu lượt. Tuy nhiên, các cơ quan liên quan cần chủ động tham gia phối hợp có định hướng và quản lý tốt loại hình du lịch này.
Thứ tư là du lịch hành lang kinh tế Đông Tây. Du lịch Hành lang kinh tế Đông - Tây đã trở thành thương hiệu du lịch mới hấp dẫn trên bản đồ các nước ASEAN. Với vị trí chiến lược nằm ở giao điểm của trục Bắc – Nam, nằm trên tuyến Hành lang kinh tế Đông - Tây với vị trí đầu cầu về phía Nam Việt Nam, Quảng Trị là cầu nối trong việc tập kết trung chuyển giao thương hai luồng hàng hóa Đông – Tây và Bắc – Nam; là điểm kết nối, trung chuyển khách cho các tuyến du lịch quan trọng. Quảng Trị là điểm nối của du lịch Hành lang Đông - Tây gắn kết với du lịch “Hành trình con đường di sản miền Trung”, “Du lịch con đường huyền thoại” và “Hoài niệm về chiến trường xưa và đồng đội” ở miền Trung và Quảng Trị. Du lịch Hành lang Đông - Tây không thể thiếu các điểm đến của du lịch hoài niệm, du lịch tâm linh và sinh thái biển đảo ở Quảng Trị. Trong thời gian tới, Quảng Trị cần tiếp tục đẩy mạnh các hoạt động hợp tác với các địa phương trên hành lang kinh tế Đông – Tây để thúc đẩy phát triển du lịch, triển khai có hiệu quả các ký kết hợp tác phát triển du lịch giữa 3 tỉnh Quảng Trị - Savannakhet - Mukdahan. Phối hợp với các ngành tiếp tục cải cách thủ tục hành chính tại Cửa khẩu Lao Bảo đảm bảo thực hiện nhanh thủ tục xuất nhập cảnh, cải thiện cơ sở vật chất các điểm dừng, dịch vụ dọc tuyến. Nghiên cứu phát triển tuyến du lịch qua Cửa khẩu quốc tế La Lay nối Quảng Trị - Salavan với các tỉnh miền Trung Việt Nam, hạ Lào, Đông Bắc Thái Lan và Campuchia.
Tập trung phát triển 4 dòng sản phẩm du lịch trên, đặc biệt là du lịch hoài niệm, Quảng Trị không chỉ thu hút du khách trong nước mà còn trở thành một điểm đến ưa thích của khách quốc tế là cựu chiến binh Mỹ và các nước đã từng tham chiến ở Việt Nam như Pháp, Nhật, Hàn, Úc...; khách du lịch đến từ các thị trường châu Âu, Bắc Mỹ, Đông Bắc Á, các nước trên hành lang kinh tế Đông Tây như Lào, Thái, Miến Điện, nối dài Ấn Độ…
Để tận dụng được tiềm năng, thế mạnh riêng có của tỉnh, tăng cường hiệu quả liên kết phát triển du lịch, Quảng Trị cần tập trung vào các nhóm giải pháp sau:
Nhóm giải pháp về cơ chế chính sách và phối hợp liên ngành
- Lập nhóm phối hợp liên ngành đặc biệt với Ngoại giao, Công an, Quốc phòng, Giáo dục nhằm nghiên cứu, xây dựng cơ chế đặc thù cho quản lý hoạt động kinh doanh du lịch trở lại chiến trường xưa, giữa việc kết hợp hài hòa tôn tạo di tích, bảo vệ di tích và những vùng bí mật quốc gia đối với hoạt động đón khách tham quan, thường xuyên trao đổi thông tin liên lạc.
- Dành nguồn ngân sách Trung ương để tạo hiệu ứng cho loại hình du lịch hoài niệm trên cả nước.
- Chính sách hỗ trợ đặc biệt các doanh nghiệp lữ hành trong việc xây dựng sản phẩm du lịch, xúc tiến quảng bá, đào tạo nguồn nhân lực du lịch… phục vụ khách du lịch trở lại chiến trường xưa.
- Phối hợp với Lào, Campuchia xây dựng chương trình du lịch liên tuyến cho khách du lịch thăm chiến trường xưa đặc biệt là giữa tỉnh Savanakhet (Lào), Quảng Trị (Việt Nam).
- Đề nghị Chính phủ xem xét, đưa việc tham quan du lịch trở lại chiến trường xưa trở thành một hoạt động định kỳ đối với các cơ quan nhà nước, đoàn thể, doanh nghiệp; bắt buộc đối với các trường học… Để du lịch trở lại chiến trường xưa phát triển thì điều quan trọng đầu tiên là cần phải nhận được sự quan tâm, ủng hộ đặc biệt của đội ngũ cán bộ công chức, giáo viên, sinh viên…
- Lập quy hoạch tổng thể phát triển du lịch trở lại chiến trường xưa trên toàn quốc từ năm 2015 – 2020, tập trung quy định cụ thể đường hướng phát triển tổng thể du lịch chiến trường xưa, quy hoạch tổng quan và các biện pháp thực hiện chủ yếu, thể hiện sự ủng hộ của nhà nước phát triển du lịch trở lại chiến trường xưa.
Nhóm giải pháp về giáo dục
- Nâng cao nhận thức về du lịch: Tiếp tục tuyên truyền, giáo dục làm chuyển biến và nâng cao hơn nữa nhận thức của các cấp và nhân dân về tầm quan trọng, sự cần thiết và nhất là trách nhiệm đối với sự nghiệp đổi mới và phát triển du lịch trong tiến trình phát triển kinh tế xã hội.
- Lồng ghép hoạt động du lịch trở lại chiến trường xưa với các hoạt động giao lưu, ngoại khóa hay hoạt động tham quan định kỳ trong nhà trường.
N.Q.H
_____________________
* Tham luận của TS. Nguyễn Quốc Hưng - Phó Tổng cục Du lịch Việt Nam tại Hội nghị Xúc tiến đầu tư và quảng bá Du lịch tỉnh Quảng trị tháng 4 năm 2016.
