|
C |
ó người coi văn chương là một trò chơi, lại có người coi viết văn là một cái nghiệp dĩ đeo vương. Nhưng một người sáng tác thực sự thì bao giờ cũng có ý thức chuyên nghiệp hóa cây bút. Tôi cho rằng, cái mốc đánh dấu người viết chạm vào sự chuyên nghiệp là việc xuất bản một đầu sách. Bởi ít nhiều, cuốn sách là tập hợp tác phẩm có hệ thống mà qua đó, người đọc nhận diện khái quát về một phong cách văn chương. Với tập truyện ngắn Người đàn bà sợ mưa, Lê Văn Thê đã có một điểm nhấn quan trọng trong sự nghiệp sáng tác, khẳng định một nhân sinh quan riêng, một giọng văn riêng, đây là điều cần thiết đối với những người viết văn nghiêm túc.
Bìa sách gam màu tối cùng với hình ảnh chiếc ô che mưa gợi cảm giác lạnh lẽo buồn bã. Thêm vào đó cái tựa sách khiến người đọc hoang mang. Tựa như một đời sống sắp được mở ra trong cô đơn, rầu rĩ, lạc loài. Và quả thật hai mươi ba truyện ngắn sau bìa sách đã đồng nhất quan điểm này.
Các truyện ngắn trong tập hầu hết đã in trên các báo, tạp chí văn nghệ trung ương và địa phương. Nhiều truyện gây được sự chú ý của bạn đọc, như Hồn mai, Không thể mở cửa hậu in trên báo Văn nghệ của Hội Nhà văn Việt Nam chẳng hạn. Mặt bằng truyện ngắn trong tập đều nhau. Mỗi truyện có một dung lượng vừa đủ, kết cấu chặt chẽ, thắt mở và đan cài chi tiết có kỹ thuật, làm cho truyện hấp dẫn, cuốn hút, bất ngờ. Nhờ cách viết đó mà đọc truyện Lê Văn Thê ta có cảm giác đang xem một vở kịch, bi hài xen lẫn.
Đằng sau mỗi vở kịch thành công thường có tiếng vỗ tay tán thưởng. Nhưng vở kịch của cuộc đời thì người ta chỉ im lặng để suy ngẫm. Truyện trong tập Người đàn bà sợ mưa khiến người ta mường tượng đến những vở kịch đời ấy, những lát cắt rất mỏng nhưng âm hưởng và dư vị cuộc sống thì dày dặn. Đó hẳn là nhờ sự trải nghiệm và đúc rút, sống hời hợt không thể viết văn, càng không thể làm người tốt. Nhìn mặt mà bắt hình dong gọi là bói tướng, đọc văn mà biết tạng người ấy là bói chữ vậy. Coi chữ của Lê Văn Thê, biết người viết ra nó hẳn phải sống sâu, sống kỹ, sống có tình với cuộc đời đến thế nào.
Phần lớn truyện trong tập viết về cuộc sống hôm nay với những góc cạnh chua chát, đọc có đoạn giễu cười thói đời, nhưng kết truyện đều gióng lên một hồi báo thức tỉnh. Kinh tế thị trường mở ra, mọi thứ được quy thành tiền, ước lượng bằng tiền. Những người con trong truyện Quả na, quả ổi quá coi trọng đồng tiền, đến cả tình cảm hàng xóm láng giềng cũng đòi mua bằng tiền. Họ ra đi từ làng quê, nhưng lợi ích kinh tế đã nhấn chìm sự tươi tắn của tâm hồn và thuần hậu của nhân cách, đến khi trở về thì quên hết tình làng nghĩa xóm. Việc người con trai cho trục hết gốc cây trong vườn đồng nghĩa anh đã mất gốc. Hình tượng hóa văn chương là một thành công của Lê Văn Thê.
Nhiều truyện đọc lên thấy sự kệch cỡm, lố bịch của đời sống hôm nay. Nhà văn viết không khéo sẽ sa vào minh họa qua quýt, làm người đọc chán nản, nhưng truyện của Lê Văn Thê ở mảng này viết chắc, anh tinh giản câu chữ và đẩy nhanh tốc độ. Lối viết hiện đại với kiểu cắt cúp đối thoại, đọc có cảm giác như đang xem một kịch đoạn. Nhân vật ông giám đốc sở trong truyện Không thể mở cửa hậu đã thôi quan hoàn dân tưởng yên chuyện, ngờ đâu một kẻ thân cận được ông dìu dắt lại trở mặt, khiến ông chết lặng đi trước cánh cửa hậu. Cánh cửa đóng chặt như sự bí bức của đời ông. Cửa không mở lối hậu nhưng đời thì luôn có hậu. Oái oăm thay đến cả bạn bè cũng lừa lọc nhau trong truyện Cục than. Đọc hết truyện ngắn này cứ ngẩn ra tự hỏi cục than ở đâu ra, cả truyện ngắn không hề nhắc đến cục than. Phải chăng tác giả muốn gửi gắm một thông thiệp rằng đừng thấy đỏ mà tưởng son, thấy hồng mà tưởng gạch, như cục than có đỏ có hồng đấy nhưng chạm vào sẽ rát bỏng.
Truyện Thi nhân viết theo kiểu hài hước, đến cái kết mới vỡ lẽ ra âm mưu toan tính của ông chủ. Sự ngộ nhận về bản thân, ảo tưởng về tài năng sẽ dẫn đến bi kịch. Tỷ phú về quê, Miền quê yên ả cũng mang lại tiếng cười chua chát, giễu cợt thói hám tiền, sính ngoại của một bộ phận người quê. Đây là chuyện đã và đang xảy ra ở nhiều địa phương hiện nay trước thời mở cửa.
Lê Văn Thê khá thành công trong cách viết đan cài, phá bỏ cách kể chuyện tuyến tính truyền thống. Ở một số truyện khắc họa hình ảnh người lao động, ca ngợi ý chí vượt lên hoàn cảnh số phận, tác giả đã sử dụng phương pháp dẫn truyện hiện đại. Truyện Tình đất màu xanh kể về cô du kích sau chiến tranh quyết tâm xông pha lên vùng khó làm kinh tế mới. Ca ngợi tinh thần bất khuất kiên cường của người lính trong thời chiến cũng như trong thời bình. Mùa tôm kể chuyện một người ra tù không hề bất mãn oán thán cuộc đời, lại còn dám mạnh dạn đầu tư làm giàu trên mảnh đất quê hương. Và tình yêu của người đàn bà tuy đến muộn với anh nhưng vẫn đẹp, nồng nàn tình người. Truyện gửi gắm thông điệp tươi đẹp về cuộc sống: không bao giờ là muộn để làm lại cuộc đời và xây lại hạnh phúc tình yêu.
Nhiều người viết văn kiên trì một phong cách, thậm chí là bảo thủ trong lối viết. Lê Văn Thê lại khác, anh đã tìm tòi những thể nghiệm mới và bước đầu thành công với một số truyện theo lối hiện thực huyền ảo. Trong tập, đáng chú ý là các truyện Con hạc bay tận chân mây, Người đàn bà sợ mưa được viết mới hoàn toàn so với phong cách bấy lâu của anh. Tất cả nhân vật trong hai truyện ngắn này đều đáng thương, họ mong mỏi được giải phóng ham muốn bản thân trước thực tại bức bí. Những nghiên cứu về phân tâm học của Sigmund Freud đã có cách đây trăm năm nhưng văn học đi khai mở những vỉa tầng sâu thẳm trong nội tâm con người vẫn còn quá ít. Hai truyện ngắn trên của Lê Văn Thê phần nào mô tả được được cái cảm xúc ngoài lý tính trong mỗi một con người. Ngoại tình trong truyện Con hạc bay tận chân mây đáng phê phán hay cần được thông cảm? Vọng tưởng trong Người đàn bà sợ mưa là xấu hay tốt? Câu trả lời dành cho độc giả, bởi nói như Sigmund Freud thì đấy là những triệu chứng bệnh lý không tìm thấy nguyên nhân.
Thời đại số, một thế giới phẳng mở ra cân bằng cho tất cả mọi người về vấn đề chia sẻ tác phẩm. Tuy nhiên, giới viết văn ở các tỉnh lẻ vẫn chịu một số thiệt thòi nhất định. Những tác giả ở địa phương thường âm thầm viết, lặng lẽ công bố và ít được truyền thông chú ý. Điều đó dẫn đến hiện tượng ngại ngần xuất bản sách, băn khoăn vấn đề kinh phí, giới thiệu và phát hành. Thế nên việc một tác giả ở địa phương được nhà xuất bản bao cấp in ấn và phát hành là một sự kiện mừng cho cả tác giả lẫn giới văn nghệ ở tỉnh đó.
Cả một đời sống, trải nghiệm và cần mẫn viết, tác phẩm công bố nhiều trên báo chí, thế mà đến sáu mươi tuổi Lê Văn Thê mới xuất bản tập sách đầu tay. Phải chăng đấy là một người sống quá kỹ và viết quá cẩn trọng. Hai yếu tố này rất cần đối với một nhà văn. Hay tại vì vở kịch cuộc đời quá cay đắng, viết chỉ thêm đau đọc chỉ thêm xót mà tác giả chần chừ không dám in ra.
Anh mừng vui khi có được sách, nhưng ngại ngần trong việc chia sẻ, chỉ nói rằng mình viết xong, in sách rồi đấy mà vẫn muốn chỉnh sửa tiếp. Khi tóc đã bạc vì sống, tay đã dẻo mòn bởi viết mới dám in tập sách đầu tiên, chứng tỏ anh là người kỹ lưỡng, chu đáo, cầu toàn. Văn chương là thế, chẳng gấp gáp làm gì. Gấp cũng chẳng thể được.
H.C.D
_____________
(*) Nhân đọc tập truyện ngắn Người đàn bà sợ mưa - Lê Văn Thê - Nxb Hà Nội, 2014
