Một đời gắn bó với nghề giáo dạy văn Trung học phổ thông, nhà giáo Đinh Ngọc Du còn được mọi người biết đến là một cây bút thơ trên văn đàn Quảng Trị nói riêng và cả nước nói chung hàng chục năm qua. Anh là hội viên Hội Văn học Nghệ thuật Quảng Trị hơn 20 năm. Thơ Đinh Ngọc Du mang hơi thở của cuộc sống, qua cảm xúc nóng hổi, chân chất tình đời, tình người, ẩn chứa trong mỗi câu chữ để gửi đến bạn đọc. Đinh Ngọc Du viết cả truyện, ký, nhưng đọng lại vẫn là thơ, với cách thể hiện riêng. Tập thơ “Sau mùa nắng gió” là tập thơ thứ tư của anh trình làng. Sự đổi thay của thời gian đã tạo ra những cung bậc của cuộc đời, để lại những dấu ấn trong thơ anh một cách sâu lắng, thâm trầm, những đồng vọng trong ký ức, phảng phất hoài niệm, bâng khuâng tiếc nuối, cùng với những trăn trở cuộn xoáy trong góc khuất của con tim. Đằng sau những bài thơ, tác giả muốn gửi gắm tấm lòng, trách nhiệm với cuộc sống, để lại những dấu chân trên con đường mà bản thân cũng như những người cùng thời đã đi qua, có cả buồn vui, nghiệt ngã, để rồi toát lên khát vọng tươi xanh, ước mơ cháy bỏng dâng trào.
“Sau mùa nắng gió”, tác giả gửi đến mọi người một thông điệp của lương tâm, đặt ra cho mình một trọng trách với cuộc đời, ân nghĩa với các thế hệ:
“Những trái tim nồng ấm
Những bàn tay cần mẫn chai sần
Tạo dựng những hầm sâu chạy dài hàng cây số
Có chỗ để hàng trăm người ở…”
(Vĩnh Linh đất mẹ Anh hùng)
Và trách nhiệm đó, ân nghĩa đó được nâng cao, đọng lại những ý thơ lấp lánh:
“Đất và người ở quê tôi
Qua lửa đỏ hồng ngàn độ nóng
Vẫn hồn hậu dịu hiền như một nét trăng thanh
Đất quê tôi - đất Vĩnh Linh…”.
(Vĩnh Linh đất mẹ Anh hùng)
Thơ Đinh Ngọc Du canh cánh nỗi đau thời hậu chiến. Ta thấy nhói lòng khi đọc những câu thơ xót xa, căm thù chiến tranh xâm lược:
“Chiến tranh đã lùi xa
Bốn mươi năm rồi bom mìn vẫn nổ
Hàng nghìn người ra đi…
Máu hòa bình vẫn chảy
Người nhiễm chất độc da cam run rẩy đến bao giờ?”
(Lời trần tình trung hiếu)
Cứ như thế, mạch thơ của anh đi vào lòng người. Có lúc tác giả trầm ngâm, suy tư trước cảnh nắng gió khắc nghiệt của quê nhà: “Trong nắng lửa khoảng trời Quảng Trị/ Cái nắng lửa ngàn xưa vẫn thế.” (Khoảng trời Quảng Trị), để rồi cảm xúc bay lên trước bình yên cuộc sống, như con người trên mảnh đất này ung dung, tự tin vươn tới tự bao đời: “Phút bình yên nơi Cửa Tùng, Cửa Việt/ Phút lặng thầm cùng Trường Sơn, Dốc Miếu/ Phút nồng nàn từ hương vị hồ tiêu…” (Khoảng trời Quảng Trị). Có lúc tác giả thầm thì với lòng mình: “Giêng hai/ qua rồi mùa đông lạnh/ Ủ mầm/ giêng hai nhú nụ, trẩy lộc non tơ mật ong vàng óng…” (Giêng hai). Nếu không có cái nhìn của thi sĩ thì làm sao có được những câu thơ như reo lên, hồn nhiên như con trẻ, trải ra một mùa vui mới: “Mới nghe mai sầu rụng lá/ Chiều vương gió bấc qua nhà lạnh tanh/ sáng nay bắt gặp trên cành/ hồn nhiên những nụ mầm xanh cựa mình” (Nụ xuân). Thơ Đinh Ngọc Du day dứt nỗi niềm về quê hương, nơi có bóng mẹ già hôm sớm đợi chờ con: “Vườn xưa cây lại càng xanh/ Mà tóc mẹ bạc sao anh chưa về…” (Vườn xưa). Nơi gắn bó bao kỷ niệm của một thời sôi nổi, nơi có hình ảnh cô thôn nữ thấp thoáng trong nỗi nhớ thuở chớm biết yêu. Chất men của tình yêu được nảy mầm trong những bài thơ như: “Người con gái ấy ngủ”, “Còn lại biển và em”, “Trăng non”, “Tặng tuổi 16”, “Ai đưa con sáo sang sông”… Cái thuở ban đầu lưu luyến ấy theo anh suốt cuộc đời, làm cho cảm xúc thăng hoa:
Thời áo lụa xênh xang
Em qua làng mắc cỡ
Anh nhìn chằm vô cớ
Hồn em chiều ngẩn ngơ
Em chìm vào cơn mơ
Áo em diều no gió
Phơi phới điều kỳ diệu
Bay lên rồi trong em…
(Hoa niên)
Cuộc đời với bao buồn vui thế sự đã đi vào thơ anh bằng những cảm nhận được thi vị hóa, có chút buồn, day dứt những việc để lại trắc ẩn trong lòng, nhưng nhiều người đồng cảm, chia sẻ qua những bài thơ: “Người nông dân Nhật”, “Thương người trồng hoa miền Trung”, “Lỗi và phạt”, “Coi thường tính mạng”, “Xin đừng lãng phí”…
Trong tập thơ này, tác giả để lại khá đậm dấu ấn ký ức về mái trường, về những kỷ niệm tuổi thơ, về bạn bè, thầy cô giáo. Đọc những câu thơ như chắt ra từ gan ruột, ai cũng nao lòng khi nhớ về tuổi học trò nông nổi, kỷ niệm đi qua không thể nguôi ngoai:
Tôi sẽ về
sắp bàn lau bảng
Mặt dây dây bụi phấn học trò
Tôi sẽ về
Bên cô bạn nhỏ
Nhặt hạt mưa nơi má lúm đồng tiền
Tôi sẽ về
Sống với tuổi thần tiên
(Trở về tháng năm)
Thời gian trôi qua không bao giờ trở lại, là quy luật của tự nhiên, nhưng khao khát trở về lại ngày xưa vẫn cứ nóng bỏng, như cánh phượng muôn đời vẫn cháy rực lửa hè, biết làm sao được, vì đó là thơ. Những bài thơ nói về kỷ niệm trường lớp, có nỗi bâng khuâng luyến tiếc, có những kỷ niệm da diết về đồng nghiệp một thời đứng trên bục giảng: “Trở về tháng năm”, “Dòng thu”, “Ký ức thời nông nổi”, “Thầy và bài học vỡ lòng của tôi”, “Về với tuổi trẻ trường tôi”…
Tôi về thăm lại mái trường
Gió đan sắc nắng vấn vương chiều hè
…Tôi về năm tháng chênh chao
Mà lay nỗi nhớ năm nào chia xa
…Tôi về tìm lại tiếng thưa
Rơi trong lớp học khi chưa thuộc bài
…Tôi về thăm chút rồi đi
Tháng năm da diết mùa thi - xa trường.
(Về mái trường xưa)
Về lại mái trường xưa, nơi từng theo học, rồi sau này là giáo viên dạy văn của trường, tác giả không khỏi ngậm ngùi:
Trường cấp ba chúng mình
Thầy Minh và bảy bạn học sinh
Bị bom thù chúng giết
Đau thương
Quặn thắt lòng dân…
(Về với tuổi trẻ trường tôi)
Ở Quảng Trị, thơ của Đinh Ngọc Du được phổ nhạc nhiều. Qua 4 tập, có 9 bài thơ được phổ nhạc. Những tập thơ trước, anh nói nhiều đến đề tài chiến tranh cách mạng, về nỗi đau chia cắt hai miền mà dòng sông Bến Hải, nhịp cầu Hiền Lương một thời là giới tuyến, là chứng tích của khát vọng thống nhất non sông. Thơ anh viết đa dạng thể loại, có sự tìm tòi thể hiện mới, không muốn lặp lại chính mình. Có lẽ anh sinh ra trên vùng quê Vĩnh Linh (Quảng Trị) nên thơ anh in đậm tình người, tình đất xứ sở: Đất đỏ, gò đồi, cây trái sum suê: “Đất đỏ bazan-“đất đỏ lòng vàng”/ Cao su bạt ngàn cho dòng nhựa trắng/ Hồ tiêu Vĩnh Linh cay mà nồng ấm…”; vùng đồng bằng gạo trắng nước trong, mênh mang hương đồng gió nội: “Chơi vơi cánh diều no gió/bay cánh đồng mùa hạ/ gió nam vàng cuốn gốc rạ lơ xơ/ tôi về tìm lại bóng mơ” (Hạ quê); vùng cát trắng như lụa ven biển Cửa Tùng, Vĩnh Thái, Vĩnh Thạch: “Ngày xa khơi, vào lộng trở về/ Lúc con nục con thu, lúc mớ tôm mớ tép/ Đất này là đất mình yêu/ Người về với biển dệt thêu tình người… Người về nhớ thuở xa xôi/ Đất cát bạc, những phận người nổi nênh” (Chuyện tình trên cát). Trong tập còn có những bài thơ viết về các địa danh ở Quảng Trị, về những miền quê trong nước. Ta bắt gặp trong thơ một ý tưởng sâu xa mà tác giả ngầm gửi gắm: đó là muốn neo lại tấm lòng với quê hương, gia đình, bè bạn một đời người duyên nợ với thơ, vui buồn đều gửi hết vào thơ, cho dù đứng trước bao gian khó nhọc nhằn trong cuộc mưu sinh, vẫn chấp nhận và thầm lặng vươn lên. Thơ Đinh Ngọc Du từng có mặt trên các báo: Nhân dân, Văn nghệ, Tiền phong, và luôn xuất hiện trên Tạp chí Cửa Việt và văn đàn của Quảng Trị. Cũng giống như “Ký ức thời nông nổi”, thơ Đinh Ngọc Du càng về sau càng sâu lắng hơn, thâm trầm hơn, nhiều bài thơ mang tính triết lý về cuộc sống nhưng vẫn giàu chất thơ bằng cảm xúc của tâm hồn, không cố gắng gồng lên xếp các con chữ, làm khó người đọc. Cái chân chất toát lên từ độ chín của cảm xúc ở Đinh Ngọc Du là như thế. Và người làm thơ được bạn đọc ghi nhận cũng ở chỗ đó. Khi tập thơ đến tay bạn đọc, mỗi người có cảm nhận, đánh giá riêng, tùy thuộc vào sự thẩm thấu khác nhau. Âu đó cũng là lẽ thường tình, đó cũng là cơ sở để tác giả nâng tầm trong tư duy, là thể hiện tấm lòng của độc giả yêu mến tác giả mà thôi.
Cuộc sống hối hả theo nhịp thời gian. Đinh Ngọc Du đang tắm mình vào dòng chảy đó để cho những vần thơ tiếp nối bay lên. Tập thơ “Sau mùa nắng gió” của anh sẽ góp thêm hương vị mới trong vườn hoa đa sắc màu của văn học Quảng Trị, cũng là lời tri ân của tác giả với cuộc đời, với những kỷ niệm gắn bó, yêu thương.
L.N.H
_________________
(*) Sau mùa nắng gió – Thơ – Đinh Ngọc Du – Nhà xuất bản Hội nhà văn – Tháng 9/2015.
