Bút ký

28/01/2025 lúc 22:46

Ở





 những chân trời khác nhau, trong nhiều cảnh ngộ khác nhau tôi cứ mù mờ không nhận chân ra được điều gì rõ rệt lắm về những bức thư pháp, một vườn thư pháp, thậm chí quyển thư pháp “Truyện Kiều” đồ sộ nặng gần trăm cân của nhà thư pháp Nguyệt Đình triễn lãm lộ thiên ở Phu Văn Lâu Huế nhân Festival năm 2002.
            Những tưởng đã trôi xuôi theo dòng thời gian hình bóng ông đồ gàn bán chữ mỗi độ xuân về trong bài thơ bất hủ của Vũ Đình Liên: Những người muôn năm cũ/ Hồn ở đâu bây giờ???
 
            Thế rồi bắt đầu chú ý từ khi “ta về ta tắm ao ta”, khi tiếp xúc với nhà thư pháp, đúng hơn tài năng thư pháp Hoàng Trung. Khi thì ở nhà riêng của anh trong thị xã Quảng Trị lúc đang luyện bút. Khi ở làng quê anh, nơi anh đã có cuộc trưng bày thư pháp nhân ngày làng đón nhận bằng công nhận di tích quốc gia đình làng Câu Nhi. Khi ở phiên chợ đình Bích La mùng ba tết anh vừa cặm cụi viết, vừa hí hững trao lộc chữ đầu xuân. Và ấn tượng nhất là vào một buổi chiều mưa xuân dưới chân tượng đài Thành Cổ Quảng Trị, nơi Hội Văn học nghệ thuật chọn làm lễ hội ra mắt ngày Thơ Việt Nam, thư pháp gia Hoàng Trung tự nguyện dự phần vào ngày Thơ Việt Nam bằng một cuộc trưng bày thư pháp khiêm nhường. Nhưng rồi khi lễ hội diễn ra, nghĩa là trong không  gian giao cảm của nhà thơ ca, những nhà tổ chức nhả thơ, thả những câu thư pháp chấp chới bay trên bầu trời như những cánh diều thơ thì tôi bỗng ngộ ra nhiều điều…

28/01/2025 lúc 22:46

 Nếu nói rằng qua bao thăng trầm của lịch sử, làng là nơi bảo tồn tinh túy, là hồn của văn hóa dân tộc để vận vào làng Câu Nhi thì có thể thấy đây là một làng quê của miền Trung còn bảo tồn được nhiều giá trị văn hóa, người dân nơi đây từ bao đời nay luôn tôn trọng sự học. Theo mạch nguồn đó, sáng mai nay tôi lần tìm về…

28/01/2025 lúc 22:46

T





ôi lên Cù Bai vào những ngày cuối Đông. Không còn phải ngồi xe gát đặc chủng của bộ đội Biên phòng rẽ cây rừng mà đi. Cũng không phải ngược sang đất bạn Lào, vòng về lội sông, cắt rừng đến mệt nhoài cả ngày đường nữa. Đường Trường Sơn huyền thoại đã thông thương từ Bắc vào Nam. Những cung đường rải nhựa phẳng lỳ, uốn lượn lên dốc, xuống đèo, vòng theo chân núi, vượt qua bao nhiêu núi đồi hùng vĩ của miền tây Khe Sanh, Hướng Hóa. Xe chúng tôi dừng chân bên đỉnh Mù Sương, ngắm cảnh đẹp mê ly khi đèo Tà Rưng được chẻ làm đôi cho con đường vươn dài về phía trước. Mãi ngắm cảnh núi rừng hùng vĩ của Trường Sơn, tôi không biết mình đã ở bên bờ sông Xê Băng Hiêng. Chiếc xe nghiệp vụ của Bộ chỉ huy Biên phòng tỉnh không qua cầu mà chở chị em chúng tôi lội ào qua sông. Nước réo ràn rạt hai bên thành xe, qua những quãng sâu, nước như chực ào qua cửa xe trông đến là thích.
 
Sau gần hai giờ đồng hồ, từ đồn Biên phòng Sen Bụt 609, đúng ba rưỡi chiều, chúng tôi đã có mặt ở đồn Biên phòng Cù Bai. Ở Đông Hà, buổi sáng, trước khi xe chuyển bánh, Phó tổng biên tập Báo Quảng Trị Trương Đức Mính Tứ đến chào chúng tôi, chúc một chuyến đi vui vẻ. Anh còn dặn chị em trong CLB nhà báo nữ: Các chị nhớ mặc cho thật ấm. Biên giới mùa này lạnh lắm. Đông Hà đang lạnh mười hai độ, mưa bụi bay ướt áo. Bây giờ, chúng tôi đang đứng trước cổng đồn Biên phòng Cù Bai, trời như chiều lòng, không mưa lạnh, ửng một chút nắng cuối chiều...

28/01/2025 lúc 22:46

V





ới Quảng Trị thì Hải Lăng là miền quê “đi trước, về sau”, bởi “mùa hè đỏ lửa” 1972 Quảng Trị đã giải phóng rồi mà mãi đến Đại thắng Mùa Xuân 1975 Hải Lăng mới kịp về đoàn tụ cùng quê hương.
            Lịch sử đã chọn đất này làm điểm tựa! Trước là Vĩnh Linh, Do Linh, rồi đến lượt Hải Lăng… những điểm tì vai trên khúc oằn đòn gánh miền Trung quê ta đã nhân danh dân tộc đỡ lấy nhát “đoạn trương” giang sơn. Hai mươi năm đằng đẵng với hai vết chém oan nghiệt trên thân quê, có nỗi đau nào hơn thế? Chắc chắn là không, bởi dẫu lịch sử có sang bao nhiêu trang, dẫu ngày mai có huy hoàng sáng chói đến bao nhiêu cũng khó làm cho đôi mắt mệ Mít ở Hải Phú tươi lại khi bức tường nhỏ của ngôi nhà mệ dường như phải oằn mình mới đỡ nổi gần mười tấm bằng Tổ quốc ghi công người chồng và bảy đứa con hy sinh trong những tháng năm tàn khốc ấy. Không riêng mệ Mít, ở đất này còn có hàng trăm bà mẹ, hàng ngàn người vợ đã đứt ruột hiến chồng, hiến con cho cuộc sinh tử vĩ đại nhất trong lịch sử dân tộc vì nền độc lập, tự do. Một cái giá đâu chỉ phải trả bằng máu, mà cả nỗi đau đớn tột cùng dai dẵng cho đến tận muôn sau.
 
            Nhắc đến Hải Lăng, có rất nhiều cái tên ví von về vùng đất này, rằng đất anh hùng, đất lịch sử, đất lúa nhưng lãng mạn nhất và cũng thực tế nhất là: Đất xương rồng!...

28/01/2025 lúc 22:46

            1- Thấm thoát đã ba mươi năm đi qua, ba mươi năm kể từ ngày mùa xuân 1975, mùa xuân chiến thắng, cái mùa xuân “bao năm vẫn đợi chờ mà niềm vui cứ đến bất ngờ”. Khi ấy tôi mười tuổi, và tôi chưa đủ lớn khôn để hiểu tuổi thơ tôi đã may mắn ra khỏi cuộc chiến.
            Mười tuổi, chỉ bằng tuổi con gái tôi bây giờ
 
            Mười tuổi của con gái tôi bây giờ là chơi games nhoay nhoáy trên computer, khi bố bận bịu có thể vào mạng internet để check mail (kiểm tra thư điện tử) giúp cho bố. Mười tuổi cháu đã được đi chơi nhiều nơi chốn Hà Nội, Sài Gòn, Đà Lạt, Hội An… đã đi tàu hỏa, máy bay,… cháu cũng chỉ là một đứa trẻ bình thường và tôi không hề có ý khoe về những gì con gái yêu của mình đã có được… Cái tuổi lên mười của con gái thức dậy trong tôi bao cảm thức trước cuộc đời, trước những trăn trở về cuộc sống, nhưng thẳm sâu trong ấy, mỗi ngày bình yên hôm nay đều mang đến những hạnh phúc giản dị, vẻ đẹp đôn hậu của cuộc đời mà không phải ai cũng dễ dàng nhận ra. Và những hồi ức bé thơ trong tôi khi nghĩ về tuổi lên mười của cha và con chợt bật ra khi một chiều ngồi coi tivi cùng con gái…

28/01/2025 lúc 22:46

L





ùi lại về thời gian cách đây vài năm trở về trước khi huyện Đakrông chưa hình thành, thì trung tâm huyện lỵ km 41- 42 đường 9 chỉ là một vùng hoang vắng. Sau này thì có lèo tèo vài cái nhà ở của dân trong vùng lau lách đìu hiu pha chút trăn trở của đất trời và lòng người ở đây.
            Lịch sử không bao giờ chán nản. Cái gì đến đã phải đến. Huyện Đakrông được thành lập, huyện lỵ Đakrông ở km 41- 42 đường 9 xuất hiện và tất nhiên những ý tưởng hình thành của một huyện về cơ sở vật chất, của hạ tầng kiến trúc cũng đang từng bước phôi thai những nét dáng vóc ban đầu.
 
            Bao năm trôi qua ngắn ngủi mà diệu kỳ bay bổng như một chuỗi thời gian kéo theo bao điều thiêng liêng. Huyện Đakrông xuất hiện như một cô gái mới trưởng thành ở miền sơn cước tươi duyên. Ở ngay tại trung tâm huyện lỵ đã có cái chợ vùng cao 41 nhộn nhịp người mua, kẻ bán đã và đang hòa nhập cơ chế thì trường mở cửa, đây là điều kỳ diệu hóa thân từ cái chưa có, ngoài sự tính toán, ngoài sự tưởng tượng của bao người… Và ai ngờ giờ đây ở trung tâm huện lỵ có 2 km đường điện chiếu sáng như một vạch nối giữa quá khứ và tương lại, đường điện chiếu sáng như một dải sao đêm trên mặt đất, xua tan bóng đêm tĩnh mịch của núi rừng. Ánh điện bây giờ không còn toả sáng một ánh đuốc bập bùng trong đêm tối gian lao; ánh điện đêm đêm ngời sáng đem lại văn minh cuộc sống. Điều đó như nói lên sự nối tiếp của ánh sáng lý tưởng mà cả dân tộc ta đánh giặc giải phóng quê hương, để có hạnh phúc cho ngày hôm nay...

28/01/2025 lúc 22:46

          I. Theo tiếng gọi của rừng, hai mươi năm sau tôi lại lên vùng Đăkrlấp.
       Mùa mưa. Những con đường trơn như đổ mỡ. Chiếc Dream của anh Tưởng không đóng xích xe đạp bánh sau, đổ dốc tuồn tuột. Hết xuống lại bườn lên. Cứ luồn theo những lô cao su mà đi. Mắt chạm tấm biển “Vùng đệm rừng Nam Cát Tiên”, vẫn chỉ thấy cà phê và cao su, và ong óng màu đất đỏ như vừa nhuộm xong. 

28/01/2025 lúc 22:46

Â





m vang của bài hát "Đường lên Tây Bắc xa xôi!" như còn đọng lại cho những ai đã một lần đến được cái: "Xứ Thái mù sương" đồi núi chập chùng hiểm trở mà đường giao thông huyết mạch duy nhất chỉ có quốc lộ 6, rải đá cấp phối, xe lên dốc vượt đèo bò chậm như rùa. Trong gió lạnh sương mù, miền Tây Bắc đứng sừng sững thành một khối cao chắc nịch.
Con sông Đà - sông lớn không kém sông Thao vạch một dòng chảy, chia Tây Bắc thành hai phần lãnh thổ gần như bằng nhau tạo thành con đường thủy tự nhiên từ đồng bằng đi ngược lên phía Tây. Ở vào thế kỷ XVIII, nhà bác học Lê Quý Đôn trong "Kiến văn tiêu lục" mô tả về Trấn Hưng Hóa khi xưa, đã viết về sông Đà: "Chúng thủy giai đông tẩu/ Đà Giang độc bắc lưu" -  Nghĩa là "mọi con sông đều chảy ra biển Đông, chỉ riêng sông Đà ngược lên phía Bắc". Chứng tỏ người xưa đã có cái nhìn toàn diện về núi sông, đất nước! "Dòng sông Đà chảy về xuôi, đem niềm vui cho mọi người". Câu hát hôm nay để ta có cái nhìn thực tế hơn về dòng sông lắm thác nhiều ghềnh sẽ bị ngăn lại làm hồ chứa nước, cung cấp nguồn điện năng vào đầu thế kỷ này. Công trình thủy điện Sơn La lớn nhất đất nước đang khởi công xây dựng. Tôi cứ miên man về dòng sông thì đến chỗ suối Rút thuộc huyện Đà Bắc, chảy theo hướng Tây - Đông, đến thị xã Hòa Bình thì quật lên Bắc rồi nhập vào sông Hồng Quảng Trung Hà (Sơn Tây)....

28/01/2025 lúc 22:46

 Sông Hiền Lương...
 Tôi vẫn giữ thói quen nhớ đến sông này mỗi khi trong tâm mình có những chuyện buồn. Chẳng phải vì tôi sinh ra ở miền quê bên sông, cũng chẳng phải bởi sông đã sống trong tôi quá nhiều kỷ niệm. Mà có gì khác thế. Điều gì ư, tôi cũng không thể biết. Đời sống tâm linh của loài người quả là khó hiểu, có điều muốn quên, chẳng quên, có điều không nhớ, lại nhớ... Một lần lâu rồi, tôi đi thuyền dọc sông từ Cửa Tùng ngược lên Bãi Hà. Thủa ấy rừng chưa bị cấm, chúng tôi chặt củi về xuôi bán lấy tiền vào năm học mới. Mùa hạ cao xanh, sông xanh thẩm, trời xanh thẩm, gió nồm nam rười rượi... nhưng trí óc tôi lúc ấy chẳng như bây giờ, không cảm nhận gì nét thuỷ mặc Hiền Lương, chỉ là trí óc một thằng trai mười sáu tuổi giữa thời bao cấp, đói nhiều, đêm nằm ngủ chỉ toàn mơ thấy cơm. Lũ chúng tôi có năm thằng như vậy. Ngày lên đường, mạ gói cho tôi đùm  gạo chừng chục “loong”, một bao sắn khô, ít mắm, ruốc, tép  - những thức ăn sản vật của biển quê. Năm thằng trai biển háo hức lên rừng. Riêng tôi đây là chuyến đi đầu tiên, còn với những bạn của tôi, chúng đã đi nhiều, từ khi chỉ mới chín, mười tuổi, thành ra tôi là cái đứa vụng về nhất bọn.

28/01/2025 lúc 22:46

S





oi mình bên dòng sông Thạch Hãn, một dòng sông tâm thức (non Mai sông Hãn), một dòng sông tâm hồn (Không trong cũng thể nước nguồn Hàn chảy ra) của người Quảng Trị, thị xã Quảng Trị mang một vẻ đẹp riêng ít có ở các đô thị náo nhiệt khác, đó là một vẻ đẹp sử thi mà sâu lắng, bi tráng mà hiền thương, rộn rã mà xinh xắn.
Trên đất Thành Cổ, nơi “Huân chương khó đủ từng viên gạch”, nơi trong mùa hè đỏ lửa 1972, Mỹ ngụy từng ném xuống 80 vạn tấn bom với khối lượng chất nổ bằng 7 quả bom nguyên tử mà Mỹ đã ném xuống Hi-rô-si-ma, Nhật Bản năm 1945, nơi ấy nhiều năm nay phố mới đã lấn dần hố bom và cỏ dại.

28/01/2025 lúc 22:46

T





ừ chợ Cùa - trung tâm thương mại, hành chính của xã Cam Chính, đi chừng hai cây số nữa thì đến một khu đất rộng, bằng phẳng như một sân bay dã chiến.
 
- Đây là Tân Sở. Ngày xưa vua Hàm Nghi từ Huế chạy ra đây xuống chiếu Cần Vương, kêu gọi toàn dân đánh Pháp…

28/01/2025 lúc 22:46

H





 
ồi còn nhỏ, đang đi học trường làng, tôi có được nghe cha tôi và anh tôi nhắc đến ông Thông Nhuận với tất cả lòng kính trọng và ngưỡng mộ. Trong tâm trí tuổi thơ tôi, hình dung ông Thông Nhuận là một người to, cao, có phép tàng hình thoắt ẩn thoắt hiện, đang làm những việc cứu nhân độ thế. Lớn lên, trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, tôi nghe các anh các chị nói anh Ba Duẩn tham gia lãnh đạo phong trào kháng chiến ở Nam Bộ. Mặc dù ở xa trung ương, xa Bác Hồ nhưng những chủ trương của anh Ba rất phù hợp với đường lối kháng chiến kiến quốc của Đảng. Anh em thường ca ngợ anh Ba là "hai trăm ngọn nến", "một nghìn ngọn nến".

28/01/2025 lúc 22:46

T





ừng cơn gió cào xé mặt đất xới tung cát bụi bốc lên thành nắm ném về tứ phía, kèm theo là hơi nóng ràn rạt tạp vào da thịt. Những vạt sim mua đang vào mua hoa se sắt lại vì nắng và hanh, màu xanh của lá cũng bị phủ một lớp bụi nhợt nhạt. Hai giờ chiều. Mặt trời chênh chếch xía từng tia nắng gay gắt xuyên qua lần áo dày quỵch quện sánh mồ hôi và lấm lem cát bụi bốc lên một thứ mùi gằn gằn rất đặc trưng của lính.
- Đây chưa phải là gió nhập ngoại xịn đâu. Mới chớm vào mùa thôi. Anh chị ở đây thêm vài ngày nữa sẽ được thưởng thức gió ngoại một trăm phần trăm. Tham mưu trưởng trung đoàn 19 vừa nói với chúng tôi vừa ngồi vào vị trí trưởng ban chỉ đạo bắn đạn thật cho lớp chiến sĩ mới năm 2003.

28/01/2025 lúc 22:46

K





hởi thủy từ một đỉnh cao của Trường Sơn, Sê Pôn không để về phía biển Đông như những con sông khác của miền Trung. Con sông không nổi tiếng về sự dài rộng mag quanh co uốn lượn dưới những dãy núi trùng điệp của Trường Sơn Đông, ngược về phía mặt trời lặn, qua xứ sở Chăm – Pa để nhập vào sông Mê Công vĩ đại. Ở một phần đất phía tây Quảng Trị tiếp giáp với Salavan và Savannakhẹt, hai tỉnh nước Lào anh em, dòng chảy của Sê Pôn được chọn làm biên giới hữu nghị của hai quốc gia, vốn có sự gắn bó láng giềng thân thiện và tình cảm “Sâu như nước Hồng Hà, Cửu Long” bấy lâu nay. Uống nước Sê Pôn, tắm nước Sê Pôn, người dân hai phía con sông biên giới nay vẫn coi mình là con chung của Mẹ Trường Sơn, một tiếng ới gọi bình thường cũng đủ vọng sang bờ bên kia, đủ “bỏ” vào nhau những buồn vui thường nhật. Bờ bên này bờ bên ấy, Sê Pôn đều có những người con của núi, của sông mang họ Hồ như bà con ở  ban  Azơi đớ mà tôi được anh em bộ đội biên phòng dẫn tới thăm, này vậy.

28/01/2025 lúc 22:46

N





ếu ai đã từng một lần đến Vĩnh Tú quê hương tôi, mảnh đất anh hùng trong hai cuộc kháng chiến của dân tộc, chiếc nôi của quê hương nói trạng Vĩnh Hoàng, nổi tiếng với những vườn dưa đỏ ngọt lành, bát nước chè xanh “đứng đũa”, hẳn không quên hình ảnh con sông nhỏ khiêm nhường nằm ở phía đông bắc xã, với tên gọi thân thương, bình dị: Bàu Thủy Ứ - địa danh một thời là hậu phương vững chắc cho tiền tuyến lớn miền Nam. Là địa điểm an toàn cho các cơ quan sơ tán, các đơn vị bộ đội tập kết chuẩn bị vào Nam. Con sông nhỏ hiền hòa ấy đã từng trải qua bao nhiêu thăm trầm biến đổi của thời cuộc, giờ đây đang từng bước hồi sinh trong công cuộc đổi mới của quê hương. Nhất là trong những năm gần đây, người dân quê tôi bắt đầu có những ý tưởng mới để khai thác tiềm năng cũng như những nguồn lợi từ bàu. Một trong những  thế mạnh của bàu Thủy Ứ đã được phát huy và bước đầu đạt hiệu quả kinh tế cao. Đó là việc trồng sen ở bàu Thủy Ứ, vừa lấy hạt làm giàu, vừa khôi phục cảnh đẹp cho quê hương.

28/01/2025 lúc 22:46

V





ề làng Bích La Triệu Đông – Triệu Phong bây giờ ngoài con đường từ Thành Cổ Quảng Trị của Tám mươi mốt ngày đêm lịch sử còn có thể rẽ từ Quốc lộ 1, thị trấn Ái Tử, nơi một thời là Dinh Cát của Nguyễn Hoàng, qua cầu An Mô, ngược theo kênh Nam Thạch Hãn, rồi băng qua cánh đồng chừng ba cây số là về tới đầu làng. Địa danh Bích La gồm ba thôn: Bích La Đông, Bích La Trung, Bích La Nam, cùng với thôn Nại Cửu hợp thành xã Triệu Đông. Đây là ngôi làng hình thành cách đây gần 500 năm, là một trong những làng có lịch sử hình thành sớm so với các làng ở Đàng Trong từ những đợt di cư người phía Bắc vào các vùng phía Nam Đèo Ngang.

28/01/2025 lúc 22:46

Thực ra Quảng Trị ngày nay không chỉ là Ô châu xưa, bởi vùng đất này vào thế kỷ 10 là khu vực của bốn châu: Châu Ma Linh, châu Địa Lý, châu Ô, châu Lý. Nhưng khi đặt chân đến địa phận Quảng Trị tôi cứ muốn gắn nó với châu Ô, cứ muốn lấy châu Ô xưa gọi thay cho cả vùng đất này. Có thể vì châu Ô vốn hằn sâu trong kiến thức sử học của tôi là một Ô châu ác địa. 

28/01/2025 lúc 22:46

D





ưới ánh sáng lờ mờ của đường hầm. Người đàn ông vịn hai tay vào thành và dò dẫm từng bước đi trong câm lặng. Tiếng của người hướng dẫn viên vọng lại từ phía trước, hình ảnh của hiện tại cùng với những tưởng tượng về quá khứ cứ hòa lẫn trong tôi. Một cái hố nhỏ dưới chân làm tôi giật mình. Như chột dạ, tôi vội bước nhanh: “Ông có đi được không để cháu dẫn?”. “Không có chi mô, tui nhắm mắt cũng đi được mà!”
Bước ra khỏi cửa hầm, nhiệt độ thay đổi, tôi đứng lại để lấy cân bằng và để thích nghi với không khí hiện tại. Ông cũng đang đứng né sang một bên, tựa vai vào thành cửa, khuôn mặt già nua, mái tóc đã muối tiêu, tạng người khắc khổ, nhìn ông như một cây lim già cắm rễ sâu trong lòng đất. Tôi bàng hoàng khi nhận thấy đôi mắt ông không còn nhìn thấy được. Vậy mà tại sao trong bóng tối ông lại có thể bước đi tự tin như vậy. Một cháu bé chạy lại và dắt ông đi. Hai bóng người một già một trẻ mất hút vào dòng người. Định chạy theo hỏi chuyện, có thể còn biết thêm điều gì đó ở ông. Tiếng người hướng dẫn viên lại vang lên: “Nguồn gốc hệ thống này gồm ba địa đạo chính: Địa đạo của đồn công an vũ trang 140, địa đạo của Vịnh Mốc và địa đạo của Sơn Hạ. Sau này ba địa đạo được nối luôn với nhau thành một hệ thống liên hoàn khép kín, có tổng chiều dài 1701 mét, với mười ba cửa ra vào, trong đó bảy cửa thông ra biển và sáu cửa thông lên đồi”...