Bút ký

28/01/2025 lúc 22:46

Đất đai - ở trên bình diện khái quát, nghiêng về nói năng hơn học thuật là tài nguyên vô cùng quý giá của quốc gia. Một mặt là tư liệu sản xuất đặc biệt, mặt khác lại là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống. Và tất cả những gì sống, thiết nghĩ đều phải được chăm sóc, nuôi dưỡng...

28/01/2025 lúc 22:46

Nhìn dáng dấp nhỏ nhoi của bà Căn Rỉa một mình giữa tấm rẩy oằn cong tấm lưng làm cỏ lúa, tôi có liên cảm bà như người đang khom lưng nhặt ánh mặt trời rơi vương vãi khắp đỉnh núi mờ xa. Nơi chân trời cất dấu bao cuộc đời người dân tộc Pakô khắc chìm sự lam lũ vào địa tầng đất đai kim cổ...

28/01/2025 lúc 22:46

Lại mùa thu, lại trống trường mọi phía. Kỷ niệm một thời xa lắc lại về, thức dậy những gì xôn xao, sâu lắng: Trường tôi – Cấp 3 Vĩnh Linh ngày ấy...

28/01/2025 lúc 22:46

Cho đến khi gặp Khanh, tôi mới hiểu ra rằng tôi đã yêu mảnh đất Cam Lộ từ những ngày mạ tôi còn là một cô gái làng Sòng bắt đầu biết chờ đợi ba tôi trong mịt mùng khói lửa của cuộc chiến tranh gần nửa thế kỷ trước...

28/01/2025 lúc 22:46

Bây giờ Mỹ Thủy là bãi tắm đang có khách mà anh. Y Thi nói có vậy rồi dắt xe vào bãi gửi. Đuổi theo xe chúng tôi là xe du lịch nhỏ có biển số của Thừa Thiên. Dân sành chơi đã tìm đường ra đây khi biển Thuận An trong ấy đã nhiễm bẩn
- Mỹ Thủy nào đây? Tôi hỏi.

28/01/2025 lúc 22:46

T





ôi đang làm trợ lý chính trị Trung đoàn 39 với đề nghị của Quân khu Trị - Thiên Huế phong cấp hàm thượng úy. Tiểu đoàn bậc phó nhưng chưa được Tổng cục Chính trị quyết định chính thức thì lại nhận lệnh điều động trở lại Ban kinh tế Khu ủy để tham gia vào Ban chấp hành Đảng ủy LT11.

28/01/2025 lúc 22:46

Q





uả đồi nho nhỏ ấy nằm bên đường quốc lộ 1. Mỗi lần đi đi qua nhìn nó dáng nghiêng nghiêng xuống dòng sông tựa hồ chiếc nón bài thơ ai đó bỏ quên mãi bên bờ là lòng tôi se lại, xao xuyến một nỗi buồn nhớ thương người đồng đội thân yêu và bao kỉ niệm trên chặng đường đánh Mỹ.

28/01/2025 lúc 22:46

C





uộc đối thoại với kỹ sư Nguyễn Minh Giang thật là ngắn ngủi. Anh Giang vừa nhận chức Chủ tịch Hội đồng Quản Trị Tổng Công ty xây dựng công trình giao thông 4 một ngày. Mấy hôm lưu lại thành phố Vinh, được thăm thú trò chuyện với đủ người, đủ việc nhưng việc chính vẫn còn phía trước. Tôi muốn đến sông Bến Hải. Chỗ có cây cầu mới bắc qua sông.
Tôi hỏi một câu thăm dò: "Có bao nhiêu cây cầu đi qua đời anh - Cây cầu nào gây xúc động ớn?" Cây cầu mà anh sắp đến. Cầu Hiền Lương".

28/01/2025 lúc 22:46

T





hơ Đường nói về trai thời loạn, có câu: “Ninh vi bách phu trưởng - Thắng tác nhất thư sinh”. Xin tạm dịch câu thơ chữ Hán này bằng ngôn từ hiện đại là: “Thà làm đội trưởng của một thằng thanh niên xung phong - còn hơn là một anh chàng sinh viên mọt sách”.
Và như vậy thì đúng với hoàn cảnh của tôi lúc bấy giờ, cách đây đúng 25 năm. Khi tôi phải kéo cờ Mặt trận ở phía nam cầu Bến Hải. Khác một điều là không phải 100 người, đơn vị tôi gồm tất cả 13 người từ rừng về, phải đảm nhiệm hết công việc cờ đèn kèn trống ở một tỉnh giải phóng của miền Nam, nơi đó Chính Phủ Cách mạng lâm thời đang tổ chức đại lễ ngoại giao tiếp nhận quốc sư của 17 vị đại sứ vào ngày 1.5.1973, sau hiệp định Paris.

28/01/2025 lúc 22:46

Tôi đứng bên đầu cầu Hiền Lương sớm xuân nay. Bầy cò trắng rỡn nhau trên đồng lúa đang phơi mao. Những khung lưới rộng phơi trên mặt nước. Và cây cầu mới lực lưỡng, cong như vành trăng non đang quét lớp sơn cuối cùng chuẩn bị cho dăm ngày nữa thông cầu. Cùng sắc trời "xanh màu xanh Quảng Trị" kia, thật bình yên biết bao. Dưới chân tôi sóng cứ vỗ từng nhịp rì rào, tôi chợt như nghe đâu đây văng vẳng: "Nhờ các anh ra nói với bà con Vĩnh Linh rằng một ngày nào còn ngọn cờ đỏ sao vàng bên đầu cầu Hiền Lương là ngày đó bà con chúng tôi bên bờ Nam này còn thấy Bác Hồ, còn thấy miền Bắc đứng bên cạnh chúng tôi".

28/01/2025 lúc 22:46

"Dân ca cùng với các điệu múa như múa Toong (múa giữa rẫy), Xiêng câm priing, Ra Yook, Poon Rayoock được trình diễn trong các dịp lễ hội hay những khi lên nương, lên rẫy, lứa đôi hẹn hò yêu nhau... đã tạo nên bản sắc văn hóa đặc trưng riêng có của đồng bào dân tộc Pa Kô. Ý thức được điều đó, trong nhiều năm qua tôi cùng với các thành viên tâm huyết của Đội văn nghệ xã Tà Rụt

28/01/2025 lúc 22:46

Từ thời Nguyễn, Mò Ó không còn là phần đất của miền biên viễn nữa, mà là nguồn dự trữ và bổ sung nhân tài vật lực cho mọi nhu cầu của quốc gia. Dòng sông Đakrông chảy từ Tây sang Đông đi qua địa bàn Mò Ó, lưu vực của nó có địa bàn hiểm trở, là nơi bình thường có thể ẩn náu để dưỡng sức, khi thời cơ đến sẽ là địa bàn xuất thế tấn công.

28/01/2025 lúc 22:46

Nhìn lên bản đồ Tổ quốc tôi hình dung vùng đất Lai Châu giống như một bàn chân tảo tần đang bám vững vào núi mà Điện Biên Phủ chính là cái gót chân đang nhẫn nại gánh toàn bộ sức nặng của cơ thể Đất nước. Nhà bác học Lê Quý Đôn đã có một nhận xét về Điện Biên trong "Kiến văn Tiểu Lục"

28/01/2025 lúc 22:46

Ai chuẩn bị đến nước Ấn Độ, thường hay nói câu: “hành hương về đất Phật”, tôi cũng nghĩ như vậy là phải.Cảm nhận đầu tiên của tôi về đất nước Ấn Độ là “hiền hòa” khi tới thành phố Kolkata với các anh chị đồng nghiệp: nhà thơ Văn Công Hùng, Phan Thị Thanh Nhàn, Linh Khiếu, Hoàng Việt Hằng, Di Li, Hải Thanh cùng dự Hội chợ sách lần thứ 38 và Liên hoan thơ Quốc tế lần thứ 8...

28/01/2025 lúc 22:46

G





iờ đây, khi ngược xuôi trên đường thiên lý suốt chiều dài của miền Trung, sắc xuân đang bừng lên với biển sóng biếc, rừng dừa xanh, dải Trường Sơn chập chùng muôn hoa đua nở. Nhưng ẩn sau những xóm làng, những cánh đồng đang vào xuân là bao nỗi niềm trăn trở, bao nỗi đau còn trĩu nặng và những lo toan tất bật sau cơn dày vò khốc hại của thiên tai.

28/01/2025 lúc 22:46

N





ói đến Cách mạng miền Nam là nói đến thế trận lòng dân. Không có thế trận này, chúng tôi không thể tồn tại được chứ đừng nói gì đến việc làm nên chiến thắng.
   Bấy giờ có việc, tôi luồn sâu trong vùng địch hậu tổ chức đường dây liên lạc và tận mắt chứng kiến cảnh tượng lạ lùng này. 45 năm đã trôi qua mà tôi không thể nào quên cuộc đấu trí của đồng bào miền tây Quảng Trị, đến từ Triệu Nguyên, Ba Lòng, Tà Rụt... Cuộc đấu trí thật là ngoạn mục, vừa tỏ rõ trí khôn, vừa thể hiện sâu sắc tình cảm sâu nặng của đồng bào Pakô, Vân Kiều đối với Đảng, Cách mạng và Bác Hồ.
   Thị xã Quảng Trị trung tuần tháng 11.1956.
   Mưa phùn rả rích ngày này qua ngày khác làm cho phố xá thị xã tỉnh lỵ Quảng Trị đã buồn càng tẻ nhạt hơn. Mấy dãy nhà tôn lụp xụp dọc đình chợ im lìm như ngái ngủ, nay chống cửa mở hàng. Những chiếc khăn len xanh đỏ tồn đọng từ mùa đông năm trước, những chồng giấy điều vàng mã ế ẩm sót lại từ tết Nguyên đán, những chiếc gương phủ mờ lớp bụi phía sau có lồng hình các cô ca sĩ, thịt cá hộp, sữa hộp, những bộ quần áo rằn ri kiểu Mỹ may sẵn và la liệt các chủng loại hàng tạp hóa lộn lạo khác nữa được rũ bụi bày ra trên các sạp hàng. Đặc biệt ở các dãy quán ăn, gà luộc, bún phở, lòng sả, tiết canh vịt quyện mùi hành tây...

28/01/2025 lúc 22:46

T





rước cuộc cách mạng tháng Tám nhân việc lánh nạn oanh tạc của máy bay Đồng Minh (tức là Mỹ) ném xuống những mục tiêu ở thành phố Huế do quân phát xít Nhật chiếm đóng, ba tôi đưa gia đình về sống tại một vùng sơn cước thuộc tỉnh Quảng Trị. Tổ tiên tôi vốn lập nghiệp tại tỉnh Quảng Trị, nhưng tôi lại sinh trưởng ở Huế. Vậy Huế là nơi chôn rau cắt rốn của tôi, còn Quảng Trị lại là nơi, theo như ngôn ngữ người đời, là nơi “quê cha đất tổ” của tôi. Cha tôi sợ không quân Mỹ oanh tạc nhà máy điện Huế, bom lại lạc trúng vào nhà tôi nên vội vã chuyển gia đình ra Quảng Trị, sống ở một nơi “lập ấp” của em ruột ông nội tôi, dân địa phương thường gọi là xóm Mộ. Thuyền chúng tôi đỗ ngay bến trước nhà và gia đình chúng tôi lên ở đậu tại nhà ông tôi, vốn là tiên chỉ của xóm Mộ. Ngôi nhà ấy dù được cất bằng những nguyên liệu tại chỗ nhưng cũng rất đẹp, chủ yếu là tre và gỗ mít, hai thứ thổ sản của vùng Quảng Trị. Gỗ mít màu vàng óng như mật ong, vốn là thứ đặc sản quý báu dùng làm nguyên liệu xây cất. Tôi quên thế nào được mùi hương ngai ngái chua chua của căn nhà ấy tỏa ra từ chất liệu gỗ và tre còn mới dù thực ra nó được làm cũng đã lâu năm. Nhà được cất trên một khu đất rộng, hầu hết phần còn lại được dùng làm sân. Từ cổng nhà đi vào, có một cây ngọc lan mà hằng ngày, ông chủ nhà vốn là ông họ tôi, vẫn giữ tôi trèo lên lấy hoa. Ông đứng dưới gốc cây hứng các đóa hoa hái được rồi xếp vào một chiếc đĩa cổ đặt lên chiếc bàn độc ở trên nhà, dùng để tiếp khách vào ra. Cạnh cây ngọc lan còn có cây hoàng lan, hoa màu ngà giống như hoa ngọc lan, trái đỏ hạt đen giống hạt nhãn, mà tôi thường nhặt đầy chiếc mũ nhỏ xíu để bày đồ hàng chơi với các em tôi. Chim anh vũ sống ở rừng quanh vùng rất nhiều...

28/01/2025 lúc 22:46

N





ăm 1956, khởi đầu cho cái gọi là thời “Đệ nhất cộng hòa”, cụ Phạm Tồ tròn sáu mươi bảy tuổi. Quê cụ ở làng Hà Xá, xã Triệu Ái, huyện Triệu Phong, Quảng Trị. Tính ra cụ tuổi Sửu, dân gian thường gọi là tuổi con trâu, cùng một tuổi với tổng thống Ngô Đình Diệm nhưng cụ tồ hơn hẳn cụ Ngô  một giáp tuổi. Ngô Đình Diệm lên làm tổng thống chưa đầy nửa năm thì cụ Tồ bị “điên”, trong một hoàn cảnh éo le và khá đặc biệt này.
   Đã mấy ngày nay cụ Tồ tỏ ra rất bực bội. Qua lại nhà hàng xóm cụ cứ lẩm bẩm một câu: “Không đời nào! Không đời nào”. Đi đâu cụ cũng lắc lắc cái đầu, môi mím chặt và dằn từng tiếng:
- Chậc chậc, Không đời nào có chuyện như ri...
Và rồi chẳng biết tự lúc nào, suốt ngày cứ thấy cụ Tồ dọc ngang khắp làng trên xóm dưới huyên thuyên. Bà con đâm ra bàn tán:
- Có lẽ cụ Tồ phát điên!
Có người dè dặt, dò xét cẩn thận những người xung quanh rồi buột miệng nói khẽ:
- Chẳng phải cụ phát điên đâu. Ông cụ ức việc nước, tức việc nhà không nhịn được phải nói thế, làm thế cho hả. Bà con thử nghĩ mà xem, từ trước đến nay cụ là người lanh lợi, sáng suốt. Hòa bình lập lại cụ ở nhà với con dâu chăm chỉ làm ăn nuôi cháu, lúc nào cũng thấy cụ tươi cười, vui vẻ. Ai dè cách đây nửa tháng, con dâu cụ ra Bắc vĩ tuyến 17 thăm chồng mà cảnh sát trên đồn Lai Phước cũng đòi con dâu cụ lên tra khảo, đánh đập, giam giữ. Độc tài như rứa ai mà nỏ bực tức...