LTS: Nhà thơ Chế Lan Viên sinh ngày 20/10/1920 tại xã Cam An, huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị. Thơ ông là sức mạnh trí tuệ được biểu hiện trong khuynh hướng suy tưởng - triết lý. Hình ảnh thơ luôn đa dạng, phong phú được sáng tạo bởi một ngòi bút thông minh, tài hoa.
Nhà văn Vũ Thị Thường (vợ của nhà thơ) vừa gửi cho Cửa Việt chùm thơ của Chế Lan Viên. Trong đó, bài "Phép lạ" chưa công bố, sẽ in trong tập Di cảo IV sắp xuất bản; các bài còn lại đã công bố ở các tập thơ xuất bản trước đây. Cửa Việt trân trọng giới thiệu chùm thơ quý này cùng với phần chú thích của nhà văn Vũ Thị Thường.
C.V
Phép lạ
Phép lạ là lẽ ra điên mà anh không điên
Là phụt tắt ngọn đèn mà đèn không tắt
Là giữa vũ trụ, sao Bắc Đẩu vẫn về phương Bắc
Cần chi uống rượu làm cho điên
Cần chi biến mình thành Trích Tiên
Chiến tranh, hòa bình, gạo cơm mỗi bữa
Có thể làm anh điên
Mà anh không điên
Thế là phép lạ
Phép lạ là con người đối đầu cùng Hư Vô như cơm bữa
Mà vẫn tươi cười nấu cơm, đánh bài, nhen lửa…
Không điên.
Ta đi trên sợi dây tơ giăng qua vực các Thiên Hà
Mà không rơi tõm vào, mà vẫn hoan ca
Phải thấy bên kia bờ sự vật
Để nói cái bên này
Trụ giữa cái bên này và thấy cả cái bên kia
Cái gương
Bề trái có bộ xương người
Và quay lại
Phía kia là gái đẹp(1)
Anh ở giữa sinh tồn và hủy diệt
Mà không điên
Khi con bài lại muốn chơi ván bài của mình
Cây lau chỉ huy cơn bão
Xác suất một trên mười nghìn
Giữa tinh vân mù mịt mọc một ngôi sao chổi
Lắc cái kính vạn hoa bùn mà ra hoa sen
Như Hàn Mặc Tử lắc cái kính vạn hoa phong hủi
Đẻ ra câu thơ vầng trăng sáng
Là nhờ Tỉnh, rất Tỉnh,
Ý Thức.
1987
_________________
Mới ở dạng phác thảo - rút trong Di Cảo Thơ Chế Lan Viên tập IV
(1): Cái gương trong tiểu thuyết Hồng Lâu Mộng
Màu áo tím
Tiếng bom nổ. Cả phòng lặng phắc
Cốc nước hơi chao rồi thoắt lại đầy
Khối thủy tinh không hề rạn nứt
Lời thơ vút cao lên sau một thoáng cau mày.
Chị nhấn nhá từng nhịp lời thong thả
Đàn tranh đàn tì trắng muốt bàn tay
Pháo cao xạ bên ngoài đánh trả
Máy bay thù cút thẳng phía chân mây
Áo chị màu hoa cúc dịu êm
Bỗng dưng sắc tím chói bừng lên
Màu hoa màu áo rồi ta nhớ
Còn tiếng bom thù ta sẽ quên.
1972 - 1987
Ích gì?
Khéo rồi mất giống bò sữa, họa mi, ngựa đua, gà chọi...
Khó gì? Ta không giữ, không nuôi thì nó mất.
Giống các nhà thơ cũng vậy,
Giống chồn xạ hương không ai gặp,
Tuyết trên non cao không ai thấy,
Giống nàng Tiên, ông Bụt hiện trong mơ...
Mà chả cần ai giết
Chỉ thôi yêu là nó chết
Chỉ cần bâng quơ vu vơ đặt ra câu hỏi
Trịnh trọng cái bâng quơ vu vơ ấy
Hỏi rằng: Ích gì họa mi?
Ích gì bò sữa?
Ích gì xạ hương?
Ích gì thi sĩ?
Ích gì nàng Tiên?
Ích gì cái hôn?
Ích gì giấc mơ?
Ông Bụt ích gì?!...
1987
Đàn bầu
Tiếng đàn bầu
Không khóc nhiều đâu.
Không khóc.
Đã thanh lọc nỗi đau
Qua âm sắc
Nên bây giờ trong vắt
Trong veo một tiếng đàn bầu.
Không khóc.
Cả một trời bể dâu
Nước mắt
Ở đâu? Ở đâu?
Trong gỗ, trong dây, trong cần... buông bắt
Đã lùi, đã xa, đã khuất
Bây giờ hồi ức
Bây giờ còn lại
Đôi câu.
_____________
Rút trong tập Thơ HƯƠNG TỈNH NHỎ
Câu hỏi sỗ sàng
Ngày mai anh chết, thế là sớm hay là muộn?
Đáng tiếc hay là không?
Cuộc đời sẽ bỏ anh lên cân mà cân
Thêm bớt cho anh từng lạng.
Nếu còn thắp, liệu đèn anh còn sáng?
Nếu tắt sớm hơn, biết đâu không gây ra những phiền hà?
Lửa đèn anh đã gây ra hỏa hoạn cháy nhà
Chỉ vì anh không biết tắt đèn kịp lúc.
Anh còn sống, thế là tai ương hay là hạnh phúc?
Anh sống thế là đủ? Là vừa?
Hay còn mắc nợ?
Mà trả nợ ư? Vốn phải có lời.
Đời đã nuôi anh biết mấy công lênh
Hàng triệu tia nắng, màu hoa
Rót xuống nuôi anh
Mà trang thơ trả nợ ấy chưa thành!
Ấy chưa nói sống một ngày
Anh gây thêm bao phiền phức
Cho người thân, cho những ai từng đặt
Ước mơ vào anh.
Trên bàn cân, bên này là anh, và sự nghiệp, và trang thơ
Bên kia là ân huệ vô biên của đời, của bùn, của đất, của
hương hoa, của mật...
Một ánh trăng đã làm nợ phía bên này
Anh không kịp đọc bàn cân
và biến mất
Còn dám cầm gì trên tay!
1987
C.L.V
___________
Mới ở dạng phác thảo - Rút trong nháp CẦM TAY, tập 3.
